هفته یازدهم بارداری – چکاپ مادر و نوزاد

همه چیز در رابطه با هفته یازدهم بارداری + تغییرات هفته ۱۱ بارداری

اگر هفته یازدهم بارداری را شروع کرده‌اید، باید به شما تبریک بگوییم؛ زیرا در هفته‌های آخر از سه ماهه اول قرار دارید و انتظار می‌رود علائم سخت بارداری‌تان را پشت سر گذاشته باشید. جنین شما حالا بسیار به جنین انسان شباهت یافته و عضلاتش در حال تکامل است. به همین دلیل گاهی با لگدهای ریز شما را از وجود خود باخبر می‌کند.

فرزند دلبند شما پوست بسیار ظریفی دارد. به همین دلیل رگ‌های خونی آن نیز در هفته یازده بارداری قابل مشاهده است.

در این مطلب از مجله‌ی نوزادیار تصمیم داریم در رابطه با هفته ۱۱ بارداری صحبت کنیم. بنابراین اگر دوست دارید اطلاعات بیشتری در این مورد به دست آورید، با ما همراه شوید.

“In a cohort of 3,104 singleton pregnancies, placental volume measured at 11–13 weeks’ gestation was significantly lower in women who subsequently delivered small-for-gestational-age (SGA) neonates (median PV: 0.88 MoM vs. 1.00 MoM in AGA; p < 0.0001).”

ترجمه: «در یک گروه مطالعه شامل ۳۱۰۴ بارداری تک‌قلویی، حجم جفت اندازه‌گیری‌شده در هفته ۱۱–۱۳ بارداری در زنانی که بعداً نوزادان کوچک‌تر از سن حاملگی (SGA) به دنیا آوردند، به‌طور معناداری کمتر بود (میانگین میانه حجم جفت = ۰.۸۸ برابر میانه به ازای سن بارداری – MoM در برابر 1.00 MoM در نوزادان با وزن مناسب برای سن بارداری؛ P < 0.0001).» منبع

علائم هفته یازدهم بارداری

در یازدهمین هفته بارداری مادر به دلیل تغییرات هورمونی یک سری علائم را تجربه خواهد کرد. از مهم‌ترین این علائم می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

• سردرد
• حالت تهوع
• کمردرد خفیف
• اختلالات خلقی
• اختلالات خواب
• دردها و کشیدگی‌های عضلانی
• مشکلات گوارشی
• درد و سفتی سینه‌ها
• خط تیره شکم
• افزایش ترشحات واژن
• ویار و تنفر غذایی
• خستگی شدید
• تکرار ادرار
• استخوان درد
• سرگیجه
• افزایش رشد ناخن

رشد و اندازه جنین در هفته یازدهم بارداری

در هفته ۱۱ بارداری، نسبت سر به تنه جنین که تا این هفته هنوز بزرگ است شروع به کوچک‌تر شدن می‌کند و گردن جنین فرم مشخصی می‌یابد. انگشتان تفکبک می‌شود فعالیت مفاصل بزرگ مانند آرنج و زانو آغاز و شکل‌گیری جوانه‌های دندانی اولیه در فک‌ها مشاهده می‌شود. در این هفته کبد به عنوان مرکز اصلی خون‌سازی در حال فعالیت شدید است. از نظر عصبی، رشد مخچه و مسیرهای عصبی ادامه دارد. این موضوع موجب افزایش رفلکس‌های حرکتی می‌شود. فرآیند استخوان‌سازی (Ossification) در استخوان‌های بلند ساعد و پا شروع شده و در سونوگرافی قابل مشاهده است.

شکل جنین هفته یازدهم بارداری

در هفته یازدهم، جنین شکل انسانی مشخصی به خود می‌گیرد. صورت در حال متقارن شدن است؛ چشم‌ها به خط مرکزی نزدیک شده و پلک‌ها به طور کامل تشکیل شده و بسته می‌مانند. بینی و لب بالایی تفکیک می‌شوند. انگشتان دست و پا کاملاً از هم جدا هستند و جوانه‌های اولیه ناخن‌ها شکل می‌گیرند. دست‌ها از مچ خم شده‌اند و پاها کشیده‌تر از گذشته هستند. در سونوگرافی، حرکات رفلکسی کوتاه و ناگهانی قابل مشاهده است. ستون فقرات به صورت موازی روشن دیده می‌شود. روده‌ها که در حال رشد درون بند ناف بودند، اکنون به حفره شکمی باز می‌گردند و جنین ساختاری شبیه به یک نوزاد کوچک پیدا می‌کند.

اندازه جنین یازده هفته

تعیین اندازه جنین در هفته یازدهم، مهم‌ترین ابزار ارزیابی سن حاملگی است. معیار اصلی، طول سر تا نشیمن (CRL) است که معمولاً در محدوده ۴۰ تا ۵۱ میلی‌متر قرار می‌گیرد. وزن حدودی هر جنین در این دوره فقط چند گرم، حدود ۸ تا ۱۰ گرم، است. این اندازه‌گیری‌های دقیق، پایه و اساس محاسبه تاریخ تقریبی زایمان و همچنین ارزیابی روند رشد متناسب هر یک از جنین‌ها در بارداری‌های چندقلویی هستند. مقادیر غیرعادی CRL می‌تواند نشان‌دهنده ناهماهنگی در سن بارداری یا مشکلات رشدی باشد. به همین دلیل باید توسط پزشک بررسی شود. این آزمایش‌ها ممکن است در هفته دهم بارداری یا پیش‌تر از آن نیز انجام گیرد.

علائم زنده بودن جنین در هفته یازدهم

زنده بودن جنین در هفته یازدهم با توجه به مشاهدات سونوگرافی انجام می‌گیرد. مهم‌ترین نشانه‌ها شامل ثبت ضربان قلب پایدار و منظم و مشاهده حرکات جهشی و بازتابی جنین‌ها در پروب سونوگرافی است. رشد ابعادی جنین متناسب با نمودارهای استاندارد CRL وضعیت مطلوب را تأیید می‌کند. از آنجایی که در این سن، جنین بسیار کوچک است، عدم حس حرکت توسط مادر کاملاً طبیعی است.

سونوگرفی هفته یازدهم بارداری

سونوگرافی هفته یازدهم، مهم‌ترین مرحله تصویربرداری در سه‌ماهه اول است که معمولا برای انجام غربالگری سلامت جنین استفاده می‌شود. در این سونوگرافی، پزشک ابتدا اندازه سر تا نشیمنگاه یا CRL جنین را می‌گیرد تا سن دقیق بارداری را تایید کند. مهم‌ترین هدف این سونوگرافی، اندازه‌گیری ضخامت مایع پشت گردن جنین است که به آن شفافیت نوکال یا NT گفته می‌گویند. اگر این ضخامت بیشتر از حد نرمال باشد، نشان‌دهنده خطر بالاتر برای وجود سندرم داون یا دیگر مشکلات ژنتیکی است. علاوه بر این، پزشک ضربان قلب جنین را بررسی کرده و مطمئن می‌شود که اندام‌های اولیه (مانند استخوان بینی) به درستی در حال شکل‌گیری هستند. این تصویربرداری، اطلاعات اولیه ضروری را برای ورود مطمئن به سه‌ماهه دوم فراهم می‌کند.

آزمایشات هفته یازدهم بارداری

از هفته یازده تا سیزده بارداری بهترین زمان برای انجام آزمایشات غربالگری جنین است. این آزمایش می‌تواند اطلاعات زیادی در رابطه با وضعیت سلامت جنین در اختیار فرد قرار دهد. در این هفته همچنین پروتئین پلاسمای مرتبط با بارداری و هورمون hCG برای بررسی وضعیت سلامت مادر و جنین تجویز می‌شود. در صورت غیرطبیعی بودن جواب، درخواست انجام تست‌های تکمیلی ژنتیک صادر می‌شود.

بارداری دوقلو در هفته یازدهم بارداری

در هفته یازدهم بارداری دوقلو جنین‌ها به اندازه جوانه انجیر هستند. در این بازه زمانی طول جنین نزدیک به ۴۱ میلی‌متر از تاج تا کفل خواهد بود.

مادران باردار در بارداری دوقلو ممکن است علائمی شدیدتر نسبت به بارداری تک قلو تجربه کنند. البته با مدیریت درست می‌توان این علائم را به طور قابل توجهی کاهش داد.

علائم جنین پسر در هفته یازدهم

در جنین‌های پسر در هفته یازدهم، دستگاه تناسلی خارجی (ژنتالیا) در مراحل ابتدایی تمایز هورمونی و فیزیکی قرار دارد. در این سن کم حاملگی، تفاوت‌های ظاهری بین جنین‌های پسر و دختر در سونوگرافی بسیار جزئی است و نمی‌توان به تشخیص دیداری جنسیت اعتماد کرد. بنابراین، تأیید جنسیت از طریق سونوگرافی به عنوان یک ابزار تشخیصی، معمولاً تا هفته‌های ۱۶ تا ۲۰ به تعویق می‌افتد. برای تشخیص زودهنگام جنسیت یا بررسی‌های ژنتیکی، آزمایش غیرتهاجمی NIPT با دقت بالاتری قابل اجرا است و نتیجه آن بر اساس DNA آزاد جنینی موجود در خون مادر گزارش می‌شود.

علائم جنین دختر در هفته یازدهم

وضعیت تشخیص جنسیت جنین‌های دختر در هفته یازدهم نیز مشابه جنین‌های پسر است؛ اندام‌های جنسی خارجی هنوز ویژگی‌های کاملاً متمایز و قابل تفکیک سونوگرافیک را ندارند. فرآیند تمایز اندام‌ها و رشد سیستماتیک ارگان‌ها مانند قلب، کلیه‌ها و مغز در هر دو جنس یکسان پیش می‌رود.

مشکلات شایع هفته یازدهم حاملگی

در هفته یازده حاملگی یک سری مشکلات برای مادران باردار پیش می‌آید که در جدول زیر می‌توانید آن‌ها را به همراه راه‌حل‌هایشان مشاهده کنید:

مشکل شایع در هفته یازدهم بارداری	راه حل‌ها و پیشنهادات مدیریت
تهوع و استفراغ	وعده‌های غذایی کم‌حجم و پرتعداد میل کنید؛ بیسکویت خشک یا کراکر را بلافاصله پس از بیدار شدن بخورید؛ از غذاهای بودار، تند و چرب اجتناب کنید؛ مایعات را بین وعده‌ها بنوشید؛ مصرف زنجبیل (با تأیید پزشک) می‌تواند به بهبود حالت تهوع کمک کند.
خستگی مفرط و افت انرژی	استراحت کافی داشته باشید و چرت‌های کوتاه در برنامه روزانه بگنجانید؛ زمان خواب شبانه را تنظیم کنید؛ فعالیت‌های بدنی ملایم مانند پیاده‌روی را حفظ کنید و مطمئن شوید که مکمل‌های تجویزشده مانند آهن را برای جلوگیری از کم‌خونی به طور مرتب مصرف می‌کنید.
یبوست و نفخ	مصرف فیبر غذایی را افزایش دهید (میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل)؛ حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز بنوشید؛ فعالیت فیزیکی منظم داشته باشید؛ در صورت لزوم، از مکمل‌های فیبر یا ملین‌های بی‌خطر با مشورت پزشک استفاده کنید.
سوزش سردل (ریفلاکس اسید)	بلافاصله پس از غذا دراز نکشید و تا حد امکان کمی بنشینید یا راه بروید؛ از غذاهای تحریک‌کننده مانند غذاهای سرخ شده، اسیدی و تند پرهیز کنید؛ وعده‌های غذایی را کوچک نگه دارید؛ هنگام خوابیدن سر خود را کمی بالاتر قرار دهید؛ در صورت نیاز، آنتی‌اسیدهای مجاز در بارداری را با تایید پزشک مصرف کنید.
حساسیت و درد پستان‌ها	از سوتین‌های حمایتی راحت و اندازه مناسب استفاده کنید؛ پوشیدن سوتین‌های نخی نرم در طول شب می‌تواند حرکت و درد را کاهش دهد؛ دوش آب گرم می‌تواند تسکین‌دهنده باشد.
تکرر ادرار	مصرف مایعات را قبل از خواب کاهش دهید اما مطمئن شوید که در طول روز به اندازه کافی آب می‌نوشید؛ از نوشیدنی‌های کافئین‌دار که خاصیت ادرارآوری دارند، پرهیز کنید؛ هنگام ادرار کردن کمی به جلو خم شوید تا مثانه کاملاً تخلیه شود؛ در صورت وجود هرگونه درد یا سوزش، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
نوسانات خلقی و اضطراب	احساسات و نگرانی‌های خود را با همسر یا یک دوست مورد اعتماد در میان بگذارید؛ تکنیک‌های آرام‌سازی مانند مدیتیشن، یوگای بارداری یا تمرین تنفس عمیق را به کار ببرید؛ خواب کافی و منظم را در اولویت قرار دهید؛ در صورت شدید بودن نوسانات خلقی، از مشاور یا متخصص سلامت روان کمک بگیرید.

سقط جنین در هفته یازدهم

اگر چه سقط جنین در هفته ۱۱ بارداری نسبت به هفته‌ های اولیه کمتر رخ می‌ دهد اما احتمال آن صفر نیست. در ادامه به مهم‌ترین علائم سقط در بارداری هفته یازده اشاره خواهیم کرد:

درد زیر شکم در هفته ۱۱ بارداری

افزایش سریع اندازه رحم به دنبال رشد جنین، موجب کشیدگی ساختارهای حمایتی شکم مانند رباط‌های گرد (Round Ligaments) می‌شود. این کشش دردی ایجاد می‌کند که با حرکات سریع بدن مانند سرفه، عطسه یا چرخش ناگهانی تشدید می‌گردد.

از دیگر دلایل درد شکم در هفته یازده بارداری می‌توانیم به تاثیر پروژسترون بر سیستم گوارش اشاره کرد که باعث کندی حرکت روده، یبوست، نفخ و تجمع گاز می‌شود.

کمردرد در هفته ۱۱ بارداری

کمردرد در هفته یازدهم بارداری نتیجه تغییرات هورمونی و مکانیکی بدن است. افزایش هورمون ریلاکسین، باعث شل شدن لیگامان‌ها و مفاصل لگنی به‌ویژه مفصل ساکروایلیاک می‌شود. این تغییرات که برای آمادگی زایمان رخ می‌دهند، پایداری مفاصل را کاهش داده و فشار نامتعارفی را به عضلات حمایت‌کننده ستون فقرات وارد می‌کنند.

لازم به ذکر است تغییرات در شیب لگن و افزایش خفیف وزن نیز به تغییر مرکز ثقل بدن منجر شده و موجب کشیدگی و خستگی عضلات ناحیه لومبار می‌شوند.

اگر کمردرد شما بسیار شدید است، در اولین فرصت این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.

لکه بینی در هفته ۱۱ بارداری

لکه بینی واژینال، به معنی دفع خون خفیف به صورت چند قطره است که در پایان سه‌ ماهه اول رایج می‌باشد. تحقیقات نشان داده است که یکی از علل شایع لکه بینی، تحریک دهانه رحم (سرویکس) است. عروق خونی دهانه رحم در طول بارداری به دلیل افزایش جریان خون، پرخون‌تر و حساس‌تر می‌ شوند؛ تماس فیزیکی مانند معاینه داخلی یا رابطه جنسی می‌ تواند باعث خونریزی مویرگی خفیف شود. با این حال، لکه بینی ممکن است نشانه تهدید به سقط جنین نیز باشد. به همین دلیل بررسی آن توسط پزشک الزامی است.

درمان لکه بینی در هفته یازدهم بارداری

درمان لکه بینی در هفته یازدهم به علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. اگر لکه بینی ناشی از تحریک دهانه رحم باشد، پزشک استراحت و پرهیز موقت از رابطه جنسی را توضیح می‌دهد. اگر سونوگرافی تهدید به سقط را نشان دهد، پزشک ممکن است استراحت مطلق و در صورت نیاز تجویز شیاف پروژسترون برای تثبیت بارداری را توصیه کند.

در صورت تشخیص عفونت واژینال یا دهانه رحم به عنوان علت لکه بینی، درمان هدفمند با داروهای ایمن بارداری انجام می‌شود. مادر باید از دوش واژینال خودداری کرده و به هیچ عنوان سراغ تامپون نرود.

ترشح قهوه ای در هفته ۱۱ بارداری

مشاهده ترشحات قهوه‌ای در هفته یازدهم بارداری اغلب ناشی از خون قدیمی است که به آرامی از رحم خارج می‌شود. این ترشحات کم‌حجم و موقت بوده و معمولا نشانه خطر جدی محسوب نمی‌شوند.

یکی از دلایل احتمالی ترشح قهوه‌ای در سه ماهه اول بارداری، خونریزی لانه‌گزینی است که در هفته‌های اولیه رخ داده و اکنون در حال خروج است. تحریک دهانه رحم به دلیل افزایش عروق خونی نیز می‌تواند موجب ترشحات قهوه‌ای شود.

توجه داشته باشید هرگونه ترشح خونی باید به پزشک گزارش شود. اگر ترشح قهوه‌ای به خونریزی قرمز روشن تبدیل شده یا با علائمی نظیر درد شدید، تب، یا بوی غیرطبیعی همراه باشد، ارزیابی فوری پزشکی برای رد احتمال سقط یا عفونت ضروری است.

سردرد در هفته یازدهم بارداری

نوسانات هورمونی مانند افزایش استروژن و پروژسترون، عامل اصلی ایجاد سردرد در سه ماهه اول بارداری محسوب می‌شوند. افزایش حجم خون نیز می‌تواند به سردردهای تنشی منجر شود. کمبود آب بدن (دهیدراسیون)، سطوح پایین قند خون ناشی از تهوع صبحگاهی و استرس یا خستگی نیز از دیگر دلایل شایع سردرد در این دوره هستند.

سردردها اغلب از نوع تنشی بوده و با استراحت و مدیریت عوامل تحریک‌کننده بهبود می‌یابند. در صورت تجربه سردردهای میگرنی شدید، ناگهانی و غیرمعمول یا همراه با تاری دید، مراجعه به پزشک ضروری است.

در هفته یازدهم بارداری چی بخوریم؟

مواد غذایی در هفته یازدهم بارداری تاثیر بسیاری بر رشد و سلامت جنین دارد. متخصصان توصیه می‌کنند در این هفته مصرف مواد غذایی زیر را جدی بگیرید:

گروه غذایی	خوراکی‌های پیشنهادی
پروتئین‌ها	مرغ، ماهی‌های کم‌جیوه (مانند سالمون، قزل‌آلا)، تخم مرغ، حبوبات (عدس، لوبیا)، دانه‌های روغنی، سویا، گوشت قرمز بدون چربی
لبنیات	ماست، پنیر کم‌نمک، شیر، دوغ بدون گاز
سبزیجات	سبزیجات برگ سبز (مانند اسفناج)، کلم بروکلی، شوید، فلفل‌ها (برای ویتامین C)
غلات کامل	نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، جو دوسر، کینوا، غلات غنی‌شده
چربی‌های سالم	آووکادو، آجیل‌ها (گردو، بادام، پسته)، دانه‌های روغنی (کنجد)، روغن زیتون
منابع فیبر	میوه‌ و سبزیجات، غلات سبوس‌دار، آجیل و خشکبار، حبوبات
منابع آهن	گوشت قرمز بدون چربی، مرغ، ماهی، عدس، اسفناج، دانه‌های روغنی (پسته، بادام، گردو)
منابع اسید فولیک	مرکبات، سبزیجات برگ سبز، حبوبات، غلات کامل، کیوی، توت‌فرنگی
خوراکی‌های ضد تهوع	بیسکویت ساده، نان تست خشک، چای زنجبیل
قند طبیعی	عسل، خرما
نوشیدنی‌ها	آب، آب نارگیل طبیعی، آب میوه‌های طبیعی بدون شکر، شیر بادام

میوه های هفته یازدهم بارداری

توصیه می‌شود در هفته یازده بارداری روزانه دو وعده میوه نوش جان کنید. متخصصان تغذیه میوه‌های زیر را برای هفته یازده بارداری توصیه می‌کنند:

میوه	مواد مغذی کلیدی	فواید
پرتقال و مرکبات	ویتامین C، اسید فولیک (فولات)	جذب آهن، تقویت ایمنی، کاهش تهوع، رشد لوله عصبی جنین
موز	پتاسیم، ویتامین B6، فیبر	کاهش تهوع صبحگاهی، جلوگیری از گرفتگی عضلات، رفع یبوست، تأمین انرژی
سیب	فیبر، منیزیم، آهن	کمک به هضم بهتر، تنظیم قند خون، کاهش خطر آسم و آلرژی در کودک
انار	آهن، ویتامین C، ویتامین K، کلسیم، فولات	پیشگیری از کم‌خونی، تقویت استخوان، کاهش تهوع، منبع انرژی
آووکادو	چربی‌های سالم (غیراشباع)، ویتامین‌های A، C، E، K	رشد مغز و سیستم عصبی جنین، جلوگیری از نقص لوله عصبی
توت‌فرنگی	ویتامین C، فولات، آنتی‌اکسیدان	تقویت ایمنی، رشد سلولی جنین، تأمین آب بدن
انگور	ویتامین C و K، فولات، آنتی‌اکسیدان	تقویت سیستم ایمنی، افزایش انرژی، کمک به جلوگیری از عفونت
گلابی	فیبر، پتاسیم، فولات	بهبود هضم و جلوگیری از یبوست، سلامت قلب و عضلات
انبه	ویتامین A و C	تقویت بینایی، سلامت پوست، تقویت سیستم ایمنی بدن
زردآلو	ویتامین‌های A، C و E، آهن، کلسیم	رشد استخوان‌ها و دندان‌های جنین، تقویت سیستم ایمنی

جنین در هفته یازدهم تکان می‌خورد؟

جنین در هفته یازدهم حاملگی تکان می‌خورد اما این تکان‌ها آنقدری شدید نیست که مادر آن را حس کند. کوچکی جنین و شناوری او در مایع آمینوتیک باعث می‌شود تا دست‌و‌پا زدن جنین، خمیازه و لگدهای او به دیواره رحم چندان احساس نشود‌.

جالب است بدانید جنین در هفته یازدهم حاملگی در دوره‌های متناوب ده دقیقه‌ای بین خواب و بیداری قرار دارد.

اندازه شکم در هفته یازدهم بارداری چقدر است؟

اندازه شکم در هفته یازده حاملگی تفاوت چندانی با دوران پیش از آن ندارد. می‌توان تخمین زد اندازه شکم مادر در این بازه زمانی اندازه یک پرتقال متوسط باشد.

البته در جنین‌های دوقلو ممکن است شکم مادر نسبت به حاملگی تک قلوها بزرگ‌تر دیده شود.

در هفته یازدهم جنین در کجا قرار دارد؟

در هفته یازده بارداری جنین هنوز در لگن، پایین شکم و نزدیک به عانه قرار دارد. به همین دلیل هم شکم زیاد برآمدگی ندارد. نمی‌توان انتظار داشت مادران در هفته یازده حاملگی شکمی بزرگ و برآمده داشته باشند. البته در یک سری از افراد به دلیل نفخ ممکن است شکم بزرگ‌تر از حالت نرمال دیده شود.

بایدها و نبایدهای هفته یازدهم بارداری

در هفته یازده بارداری توصیه می‌شود به فاکتورهای زیر توجه داشته باشید:

• به دلیل بزرگ شدن جنین، پوست شما ممکن است کشیده شده و علائمی از ترک‌های پوستی و اسکار بارداری نمایان شود. اگرچه نمی‌توان مانع بروز این مشکل شد اما با مرطوب کردن پوست می‌توان این ترک‌ها را به طور قابل توجهی کاهش داد.
• انجام ورزش و داشتن تحرک در صورت مجاز بودن می‌تواند مزایای بسیاری داشته، دیابت بارداری و فشار خون بارداری را کاهش دهد و باعث می‌شود مادر زایمان راحت‌تری داشته باشد. متخصصان انجام پیاده‌روی، یوگا و پیلاتس اصلاح شده را به مادران باردار توصیه می‌کنند.
• سالم‌خوری را به الگوی زندگی خود تبدیل کنید. مصرف سبزیجات، لبنیات و میوه‌ها را جدی گرفته و بدون مشورت با پزشک به هیچ عنوان سراغ گیاهان دارویی نروید. سعی کنید مصرف غذاهای چرب، سرخ کرده و فست‌فودی را به طور قابل توجهی کاهش دهید.
• روزانه بسیار آب بنوشید تا بدن شما هیدراته باقی بماند.
• از مصرف مواد غذایی زیاد بپرهیزید. سعی کنید وعده‌‌های غذایی خود را کوچک کنید.
• ویتامین‌های دوران بارداری مانند ویتامین E، C، B12، B2 و B3 را جدی گرفته و مصرف روی را در رژیم غذایی خود قرار دهید.

نتیجه‌گیری

در این مطلب اطلاعاتی را که نیاز بود در رابطه با هفته یازدهم بارداری بدانید، در اختیار شما عزیزان قرار دادیم. ضروری است در صورت مشاهده علائم شدید و مواجه با مشکلات سخت به پزشک مراجعه نمایید.

جدی گرفتن آزمایش‌های بارداری، رعایت تغذیه و همچنین دور بودن از استرس کمک می‌کند تا بارداری سالم‌تری را تجربه کنید.

اگر تصمیم به انجام آزمایش‌های بارداری در منزل توسط یک تیم خبره و توانا هستید، ما اینجاییم تا به شما کمک کنیم.