واکسن نوزاد از بدو تولد تا رسیدن به سن کودکی

رعایت نظم در تزریق واکسن نوزاد از بدو تولد، یکی از بهترین راهکارها برای افزایش سیستم ایمنی بدن است. در تمامی کشورهای پیشرفته برنامه‌ای منظم برای واکسیناسیون نوزادان وجود دارد که ریسک ابتلا به بیماری‌های واگیردار را به طور قابل توجهی کاهش داده و از عوارض سخت برخی از بیماری‌ها جلوگیری می‌کند.

در این مطلب از مجله‌ی نوزادیار تصمیم داریم در رابطه با واکسیناسیون نوزاد از بدو تولد تا رسیدن به سن کودکی صحبت کنیم. برای کسب اطلاعات بیشتر مطالعه این مطلب را از دست ندهید.

 

چرا تزریق واکسن مهم است؟

سیستم ایمنی بدن دارای حافظه‌ای است که با هر بار ابتلا به بیماری، خاطره مقاومت بدن و شکست عوامل بیماری‌زا را به خاطر می‌سپارد تا زمانی که مجدد به آن بیماری مبتلا شد بتواند راحت‌تر از پس آن برآید.

زمانی که نوزادی به دنیا می‌آید، سیستم ایمنی بدن او خام بوده و تاکنون تجربه مقابله با هیچ بیماری را نداشته است. بنابراین ابتلا به بیماری‌های ساده نیز می‌تواند گاهی برای او سخت و گران حساب شود. در این شرایط از واکسن‌ها استفاده می‌شود تا با ایجاد ایمنی مصنوعی، شرایط را برای رشد راحت‌تر و کم خطرتر نوزاد فراهم کند.

دقت در انجام واکسن از بدو تولد، شرایطی را فراهم می‌کند تا در صورت ابتلای نوزاد به بیماری‌های مسری احتمال مرگ و میر و بستری شدن در بیمارستان به طور قابل توجهی کاهش یابد.

در بسیاری از کشورها در زمان تولد نوزاد اولین مرحله واکسیناسیون انجام می‌ گیرد. در همین روزهای ابتدایی تولد، برخی نوزادان نیز ممکن است به دلیل زردی نوزاد نیاز به درمان با اجاره دستگاه زردی نوزاد در تهران داشته باشند که باید برای درمان فرزند خود به پزشک مراجعه کنید. اگر زردی نوزاد خفیف باشد، پزشک ممکن است علاوه بر فتوتراپی، مصرف قطره بیلی ناستر را نیز توصیه کند.

 

“Immunization is the single greatest contribution of any health intervention to ensuring babies not only see their first birthdays but continue leading healthy lives into adulthood.”

«واکسیناسیون، اثربخش‌ترین مداخله سلامت در افزایش بقای نوزادان به شمار می‌رود و زمینه را برای برخورداری آن‌ها از سلامت پایدار از نخستین سال زندگی تا دوران بزرگسالی فراهم می‌کند.» منبع

 

جدول واکسن های نوزاد

در جدول زیر می‌توانید لیستی از مهم‌ترین واکسن‌هایی که نیاز است نوزادان ایرانی تزریق کنند، مشاهده کنید:

سن نوزاد	نام واکسن	کاربرد و بیماری‌های قابل پیشگیری
بدو تولد	واکسن BCG (ب ث ژ)	پیشگیری از سل، به‌ویژه انواع شدید مانند مننژیت سلی و سل منتشر
بدو تولد	واکسن هپاتیت B	پیشگیری از عفونت ویروس هپاتیت B، التهاب مزمن کبد، سیروز و سرطان کبد
بدو تولد	واکسن فلج اطفال (OPV/IPV)	پیشگیری از بیماری فلج اطفال (پولیو) و جلوگیری از آسیب به سیستم عصبی
۲ ماهگی	واکسن پنج‌گانه (پنتاوالان)	محافظت در برابر دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه، هپاتیت B و هموفیلوس آنفلوانزا نوع b (Hib)
۲ ماهگی	واکسن فلج اطفال	دوز دوم برای افزایش ایمنی در برابر ویروس پولیو
۲ ماهگی	واکسن پنوموکوک (PCV)	پیشگیری از بیماری‌های ناشی از باکتری پنوموکوک مانند ذات‌الریه، مننژیت و عفونت خون
۴ ماهگی	واکسن پنج‌گانه	دوز دوم برای تقویت ایمنی در برابر پنج بیماری مهم کودکان
۴ ماهگی	واکسن فلج اطفال	ادامه تکمیل ایمنی در برابر فلج اطفال
۴ ماهگی	واکسن پنوموکوک	تقویت ایمنی در برابر عفونت‌های پنوموکوکی
۶ ماهگی	واکسن پنج‌گانه	دوز سوم و تکمیل دوره اولیه ایمنی در برابر پنج بیماری
۶ ماهگی	واکسن فلج اطفال	تکمیل دوره اولیه واکسیناسیون فلج اطفال
۱۲ ماهگی	واکسن MMR	پیشگیری از سرخک، سرخجه و اوریون
۱۲ ماهگی	واکسن پنوموکوک (دوز یادآور)	تقویت ایمنی و افزایش ماندگاری محافظت در برابر بیماری‌های پنوموکوکی
۱۸ ماهگی	واکسن سه‌گانه (DTP)	دوز یادآور برای حفظ ایمنی در برابر دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه
۱۸ ماهگی	واکسن فلج اطفال	دوز یادآور برای حفظ ایمنی در برابر پولیو
۱۸ ماهگی	واکسن MMR (دوز دوم)	تکمیل ایمنی بلندمدت در برابر سرخک، سرخجه و اوریون

 

واکسن‌های مهم از زمان تولد تا نوزادی

طبق برنامه‌ریزی و تحقیقات انجام شده توسط متخصصان بهداشت و درمان ایرانی، برنامه واکسیناسیون نوزادان ایرانی به شرح زیر است:

واکسن بدو تولد

در بسیاری از کشورها در زمان تولد نوزاد اولین مرحله واکسیناسیون انجام می‌گیرد. در کشور ما نیز سه واکسن مهم در این مرحله تزریق می‌شود. واکسن ب ث ژ (BCG) برای ایجاد ایمنی در برابر بیماری سل و مننژیت سلی در نوزادان تزریق می‌شود. واکسن فلج اطفال نیز معمولا به صورت قطره خوراکی مصرف می‌شود تا از بیماری فلج اطفال که باعث ضعف یا فلج دائمی اندام‌ها می‌شود، جلوگیری کند.

واکسن هپاتیت ب از دیگر واکسن‌های بدو تولد نوزاد است در برابر ویروس هپاتیت B ایمنی حاصل کرده و ریسک ابتلا به التهاب مزمن کبد، سیروز و سرطان کبد را کاهش می‌دهد.

واکسن نوزاد در یک تا دو ماهگی

در سنین یک تا دو ماهگی چندین دوز واکسن مهم برای نوزاد تزریق می‌شود تا به ایمنی بدن را ارتقا دهد. واکسن سه‌گانه (DTP) یکی از این واکسن‌های مهم است که بدن را در برابر سه بیماری خطرناک دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه ایمن می‌سازد.

واکسن پنج‌گانه نیز ترکیبی از پنج واکسن شامل دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه، هپاتیت B و هموفیلوس آنفلوانزا نوع b (Hib) است. در این مرحله دوز جدیدی از واکسن هپاتیت B تزریق و واکسن فلج اطفال به صورت خوراکی در اختیار بدن نوزاد قرار داده خواهد شد.

 

واکسن نوزاد در چهار تا شش ماهگی

در سنین چهار تا شش ماهگی برای ایجاد ایمنی بیشتر واکسن‌های مهمی چون واکسن سه‌گانه، واکسن هپاتیت ب و واکسن پنتاوالان یا واکسن پنجگانه تزریق می‌شود. واکسن فلج اطفال نیز مجدد به صورت خوراکی به نوزاد داده می‌شود تا ایمنی لازم را ایجاد کند.

توجه داشته باشید که بی‌توجهی به این مرحله از واکسیناسیون می‌تواند ایمنی حاصل شده در واکسیناسیون‌های قبلی را کاهش دهد.

 

واکسن‌های ۱۲ تا ۱۸ ماهگی نوزاد

برای اینکه ایمنی بدن نوزاد در برابر بیماری‌ها کامل شود، در سن ۱۲ تا ۱۸ ماهگی، دوز جدیدی از واکسن‌های سه‌گانه، سرخک، سرخچه و اوریون تزریق شده و دور جدیدی از واکسن فلج اطفال نیز به صورت خوراکی در اختیار بدن نوزاد قرار داده می‌شود.

اگر مادر به هپاتیت A مبتلا باشد، دوز جدیدی از واکسن هپاتیت آ نیز مجدد تزریق خواهد شد.

 

واکسن آنفولانزا کودک

واکسن آنفولانزا کودک، یکی از واکسن‌های مهمی است که پس از ۶ ماهگی به بعد برای کاهش خطر بستری شدن در بیمارستان و عفونت گوش و ریه بر اثر آنفولانزا تزریق می‌شود. زمان تزریق این واکسن معمولا در اوایل پاییز است.

متخصصان توصیه می‌کنند در کودکان دارای سیستم ایمنی ضعیف، حداقل دو دوز از این واکسن در فاصله زمانی ۶ تا ۸ ماه تزریق شود.

 

واکسن آبله مرغان کودک

واکسن آبله مرغان یکی از واکسن‌های بسیار مهمی است که در برنامه پیشگیری بسیاری از کشورها وجود دارد. این واکسن در دو دوز یک دوز در ۱۲ تا ۱۵ ماهگی و یک دوز دیگر در ۴ تا ۶ سالگی تزریق می‌شود تا از ابتلا به بیماری آبله مرغان و عوارضی مانند عفونت پوستی، ذات‌الریه، التهاب مغز و بستری شدن جلوگیری می‌کند. جالب است بدانید تزریق این واکسن ریسک عوارض جدی در صورت بروز آبله مرغان را ۹۰ درصد کاهش می‌دهد.

 

علائم نوزاد پس از واکسیناسیون

تزریق واکسن از بدو تولد تا کودکی با یک سری عوارض شایع همراه خواهد بود که معمولا خطری برای نوزاد ندارد و به خودی خود رفع می‌شود. از مهم‌ترین این عوارض می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

• تب خفیف (معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول)
• قرمزی، تورم یا درد محل تزریق
• بی‌قراری و گریه بیشتر از معمول
• خواب‌آلودگی یا کاهش فعالیت
• کاهش اشتها برای مدت کوتاه
• احساس درد هنگام حرکت دادن دست یا پا
• سفت شدن محل تزریق
• تب بالا، گریه غیرقابل کنترل، تشنج یا واکنش آلرژیک شدید در موارد نادر

 

مراقبت‌های نوزاد پس از واکسیناسیون

پس از واکسیناسیون نوزاد برای کاهش عوارض جانبی، ضروری است به نکاتی که در ادامه می‌گوییم توجه کافی داشته باشید:

• مصرف شیر و مایعات را در نوزاد افزایش دهید تا بدن او هیدراته بماند.
• تب نوزاد را به صورت منظم چک کرده و در صورت تب بالا از استامینوفن استفاده کنید.
• یک حوله گرم یا کمپرس سرد، بر روی جای واکسن بگذارید تا درد کاهش یابد.
• از پوشیدن لباس‌های تنگ و بسیار گرم برای نوزاد تا چند روز بپرهیزید.
• جای واکسن را به هیچ عنوان دستکاری نکنید.
• در صورت بی‌قراری شدید نوزاد حتما به پزشک مراجعه کنید.

در برخی نوزادان ممکن است پس از واکسیناسیون تغییراتی در الگوی دفع یا دل‌ درد مشاهده شود. در چنین شرایطی پزشک ممکن است مصرف قطره پدی لاکت را برای کمک به حفظ تعادل فلور روده توصیه کند.

 

سوالات متداول واکسن نوزاد از بدو تولد

1- سخت‌ترین واکسن نوزاد کدام است؟

از نظر بسیاری از مادران، واکسن ۱۸ ماهگی، سخت‌ترین واکسن نوزاد است.

2- اولین واکسن نوزاد در چه سنی تزریق می‌شود؟

اولین واکسن نوزاد معمولا در بدو تولد تزریق می‌شود.

3- دلیل چرکی شدن جای واکسن بدو تولد نوزاد چیست؟

ایجاد عفونت در جای واکسن ناشی از واکنش بافت به واکسن بوده و در اکثر موارد بی‌خطر است. این عارضه معمولا در مدت زمانی کوتاه رفع خواهد شد.

4- واکسن چگونه ایمنی بدن نوزاد را افزایش می‌دهد؟

واکسن با وارد کردن ویروس ضعیف شده به بدن نوزاد، باعث می‌شود تا آنتی‌بادی‌های طبیعی ترشح شده و بدن در برابر آن بیماری مقاوم شود.

نتیجه‌ گیری بررسی واکسن نوزاد از زمان تولد

در این مطلب به بررسی واکسن نوزاد از بدو تولد تا رسیدن به سن کودکی پرداخته و اطلاعاتی را در این باره بیان کردیم. فراموش نکنید با انجام به موقع واکسیناسیون نوزادتان می‌توانید سلامت او را در آینده دور و نزدیک تضمین کنید.