علت قرمزی دور چشم نوزاد + درمان و پیشگیری

چشم نوزادان به عنوان پنجره‌ ای به دنیای اطراف، نقشی حیاتی در رشد و تکامل شناختی، عاطفی و اجتماعی آن‌ها ایفا می‌ کند. ظرافت ساختار چشم در دوران نوزادی و حساسیت بالای سیستم ایمنی، این ارگان را در برابر عوامل مختلف بیرونی و درونی آسیب‌ پذیر می‌ سازد. قرمزی دور چشم، که اغلب با نگرانی والدین همراه است، می‌ تواند طیف وسیعی از علل را شامل شود؛ از واکنش‌ های فیزیولوژیک طبیعی پس از گریه یا تحریک خفیف گرفته تا نشانه‌هایی از عفونت‌های جدی، بیماری‌های التهابی یا حتی اختلالات سیستمیک.

درک عمیق علل این وضعیت، شناخت روش‌های تشخیصی دقیق، و تسلط بر رویکردهای درمانی مناسب و همچنین راهکارهای پیشگیرانه، برای تضمین سلامت چشم نوزاد و پیشگیری از عوارض بلندمدت ضروری است. این مقاله از نوزادیار به بررسی جامع و جزئی تمامی جوانب مرتبط با قرمزی دور چشم نوزاد، با هدف ارائه اطلاعات کاربردی و مستند به والدین و مراقبان نوزادان، می‌ پردازد.

علت های اصلی قرمزی دور چشم نوزاد

قرمزی دور چشم نوزاد می‌تواند ناشی از عوامل متعددی باشد که هر کدام نیازمند بررسی دقیق و رویکرد درمانی متفاوتی هستند. دسته‌بندی این علل به درک بهتر ماهیت مشکل و انتخاب بهترین راهکار کمک می‌کند.

۱. دلایل عفونی (انواع عفونت ها)

عفونت‌ها، به خصوص در نوزادان با سیستم ایمنی هنوز نابالغ، یکی از شایع‌ترین دلایل التهاب و قرمزی اطراف چشم محسوب می‌شوند.

• عفونت‌های باکتریایی:
  • بلفاریت نوزادی (Neonatal Blepharitis): این وضعیت التهاب پلک‌ها است که می‌تواند ناشی از عفونت باکتریایی باشد. باکتری‌هایی مانند استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus) و استرپتوکوک‌ها (Streptococci)، به ویژه استرپتوکوک گروه B که می‌تواند در کانال زایمان وجود داشته باشد، از عوامل اصلی این عفونت‌ها هستند. علائم شامل قرمزی، تورم پلک‌ها، ترشحات چرکی (زردرنگ یا سبز) از چشم، و چسبندگی پلک‌ها به هم، به خصوص پس از خواب است.
  • کونژنکتیویت نوزادی (Neonatal Conjunctivitis) یا چشم صورتی (Pink Eye): التهاب ملتحمه (غشای نازکی که سطح داخلی پلک و صلبیه را می‌پوشاند) که می‌تواند باکتریایی باشد. عوامل شایع شامل کلامیدیا تراکوماتیس (Chlamydia trachomatis) (که می‌تواند از مادر آلوده در حین زایمان منتقل شود و منجر به ترشحات غلیظ و گاهی خونابه شود) و نایسریا گونوره‌آ (Neisseria gonorrhoeae) (که بسیار جدی است و می‌تواند باعث آسیب قرنیه و کوری شود، همراه با ترشحات چرکی فراوان) می‌باشند. همچنین باکتری‌های رایج پوستی مانند استافیلوکوکوس اورئوس نیز می‌توانند عامل باشند.
  • سلولیت پری‌اربیال (Preseptal Cellulitis): عفونت بافت نرم اطراف چشم که می‌تواند ناشی از خراش یا جراحت کوچک روی پوست باشد. این عفونت معمولاً باعث قرمزی، تورم، درد و گرمی در ناحیه اطراف چشم می‌شود، اما بینایی معمولاً تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد.
• عفونت‌های ویروسی:
  • کونژنکتیویت ویروسی: شایع‌ترین عامل این نوع کونژنکتیویت، آدنوویروس‌ها (Adenoviruses) هستند. این عفونت معمولاً با علائمی شبیه سرماخوردگی (مانند آبریزش بینی، گلودرد) همراه است و ترشحات چشمی معمولاً آبکی و شفاف هستند.
  • هرپس سیمپلکس ویروس (Herpes Simplex Virus – HSV): هرچند نادر است، اما هرپس سیمپلکس می‌تواند منجر به کراتیت هرپتیک (التهاب قرنیه) و هرپس چشمی در نوزادان شود. این وضعیت بسیار جدی است و می‌تواند باعث قرمزی شدید، درد، حساسیت به نور، و کاهش بینایی شود. عفونت می‌تواند در اثر تماس نوزاد با مادر مبتلا به تبخال تناسلی یا دهانی در حین زایمان یا پس از آن رخ دهد.
  • ویروس پاراآنفولانزای انسانی (Human Parainfluenza Virus) و ویروس سین‌سیشیال تنفسی (Respiratory Syncytial Virus – RSV): این ویروس‌ها که معمولاً باعث بیماری‌های تنفسی می‌شوند، گاهی می‌توانند با التهاب ملتحمه همراه باشند.
• عفونت‌های قارچی:
  • عفونت‌های قارچی اطراف چشم در نوزادان بسیار نادر هستند، اما در نوزادانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، یا در اثر مصرف طولانی‌مدت آنتی‌بیوتیک‌ها یا کورتیکواستروئیدها، یا در اثر تماس با محیط‌های آلوده به قارچ، ممکن است رخ دهد. کاندیدا (Candida) یکی از عوامل احتمالی است.

۲. مشکلات پوستی و التهابی

حساسیت و التهاب پوست در ناحیه اطراف چشم می‌تواند منجر به قرمزی و ناراحتی شود.

• درماتیت آتوپیک (Atopic Dermatitis) یا اگزما: این یک بیماری مزمن پوستی است که می‌تواند در نوزادان نیز بروز کند. پوست اطراف چشم ممکن است دچار قرمزی، خشکی، خارش شدید، و پوسته‌ریزی شود. در موارد شدید، ممکن است ادم (تورم) پلک‌ها نیز دیده شود.
• درماتیت تماسی (Contact Dermatitis): این نوع درماتیت در اثر تماس پوست با ماده محرک یا آلرژی‌زا ایجاد می‌شود. عوامل احتمالی در نوزادان شامل عطر یا مواد شیمیایی موجود در لوسیون‌ها، شامپوها، حوله‌ها، یا حتی لباس‌های شسته شده با شوینده‌های خاص است. پوست در ناحیه تماس قرمز، ملتهب، و گاهی تاول‌دار می‌شود.
• کراتیت (Keratitis): التهاب قرنیه که می‌تواند ناشی از عفونت، تروما، یا خشکی چشم باشد. علائم آن شامل قرمزی چشم (به خصوص حول ناحیه قرنیه)، حساسیت شدید به نور، اشک‌ریزش، و کدورت قرنیه است.
• اپی‌اسکلریت (Episcleritis) و اسکلریت (Scleritis): التهاب اپی‌اسکلرا (لایه نازکی که صلبیه را می‌پوشاند) یا خود اسکلرا (بخش سفید چشم). این وضعیت می‌تواند باعث قرمزی در بخش سفیدی چشم شود که گاهی به اطراف چشم نیز کشیده می‌شود. ممکن است با بیماری‌های سیستمیک مانند آرتریت روماتوئید یا بیماری کاوازاکی همراه باشد.

۳. آلرژی

واکنش‌ های آلرژیک می‌ توانند باعث التهاب و قرمزی اطراف چشم شوند.

• آلرژی محیطی: تماس با مواد آلرژی‌زا مانند گرده گیاهان، گرد و غبار، کپک، موی حیوانات خانگی، یا دود سیگار می‌تواند باعث بروز علائم آلرژیک در چشم شود. این علائم شامل قرمزی، خارش، اشک‌ریزش، و گاهی تورم خفیف پلک‌ها است.
• آلرژی غذایی: هرچند کمتر شایع است، اما برخی نوزادان ممکن است به پروتئین‌های خاصی در شیر مادر (اگر مادر لبنیات مصرف کند) یا شیر خشک واکنش آلرژیک نشان دهند. علائم آلرژی غذایی می‌تواند شامل بثورات پوستی، مشکلات گوارشی، و علائم چشمی مانند قرمزی و خارش باشد.

۴. انسداد مجرای اشکی (Dacryostenosis)

این وضعیت یکی از شایع‌ترین دلایل قرمزی و ترشحات چشمی در نوزادان، به خصوص در ماه اول زندگی است. مجرای اشکی، کانالی است که اشک را از سطح چشم به داخل بینی تخلیه می‌کند. در حدود ۵-۱۰ درصد نوزادان، این مجرا به دلیل باقی‌مانده غشای جنینی در انتهای آن (معمولاً در دریچه هاسنر) یا تنگی مادرزادی، مسدود می‌شود.

• علائم: اشک‌ریزش مداوم (اپیفورا)، مرطوب ماندن پلک و ناحیه اطراف چشم، و تجمع ترشحات (گاهی چرکی) در گوشه داخلی چشم. این ترشحات می‌توانند باعث تحریک پوست و قرمزی موضعی شوند. ماساژ مجرای اشکی در ناحیه بین چشم و بینی می‌تواند به باز شدن آن کمک کند.

۵. عوامل مکانیکی و تروما

• مالش چشم: نوزادان غالباً چشم‌های خود را می‌مالند که می‌تواند باعث قرمزی موقت و تحریک پوست اطراف چشم شود، به خصوص اگر ناخن‌هایشان بلند باشد.
• وجود جسم خارجی: ورود ذرات ریز گرد و غبار، مو، یا حتی مژه‌های خود نوزاد به چشم می‌تواند باعث قرمزی، اشک‌ریزش و پلک زدن مکرر شود.
• تروما به ناحیه چشم: ضربه مستقیم یا غیرمستقیم به چشم یا نواحی اطراف آن می‌تواند باعث کبودی (اکیموز)، تورم و قرمزی شود.

۶. بیماری‌های سیستمیک

برخی بیماری‌های فراگیر که کل بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند، ممکن است با علائم چشمی مانند قرمزی دور چشم همراه باشند.

• بیماری کاوازاکی (Kawasaki Disease): یک بیماری التهابی عروقی نادر که عمدتاً کودکان زیر ۵ سال را مبتلا می‌کند. یکی از معیارهای اصلی تشخیص این بیماری، کونژنکتیویت دوطرفه غیرچرکی است که همراه با قرمزی چشم و پلک‌ها دیده می‌شود. سایر علائم شامل تب طولانی‌مدت، بثورات پوستی، تورم غدد لنفاوی گردن، و تغییرات در لب‌ها و زبان است.
• اختلالات تیروئید (مانند هیپوتیروئیدیسم): در موارد نادر، مشکلات تیروئید می‌تواند با علائم چشمی همراه باشد، اگرچه قرمزی دور چشم به تنهایی معمولاً نشانه اصلی نیست.
• بیماری‌های خودایمنی: برخی بیماری‌های خودایمنی که نادر هستند، ممکن است باعث التهاب در نواحی مختلف بدن از جمله چشم شوند.

۷. تحریک ناشی از مواد شیمیایی یا دارویی

• قطره‌های چشمی: استفاده از برخی قطره‌های چشمی، به خصوص آن‌هایی که حاوی مواد نگهدارنده یا دارویی قوی هستند، ممکن است در نوزادان حساس باعث تحریک و قرمزی شوند.
• مایعات پاک‌کننده: تماس تصادفی چشم با مایعات پاک‌کننده خانگی یا سایر مواد شیمیایی می‌تواند باعث قرمزی شدید، سوزش و آسیب به چشم شود.

“Redness around a newborn’s eyes should never be ignored, as it may indicate an underlying condition that requires prompt attention by a pediatric ophthalmologist.”

«قرمزی اطراف چشم نوزاد هرگز نباید نادیده گرفته شود، زیرا ممکن است نشان‌دهنده یک بیماری زمینه‌ای باشد که نیاز به بررسی فوری توسط چشم‌پزشک کودکان دارد.»

ارتباط قرمزی دور چشم با زردی نوزاد

در برخی نوزادان، قرمزی دور چشم ممکن است همزمان با تغییر رنگ پوست یا سفیدی چشم‌ها به زرد مشاهده شود. این حالت می‌تواند نشانه زردی نوزاد (هیپربیلی‌روبینمی) باشد که بر اثر تجمع بیلی‌روبین در خون ایجاد می‌شود. هرچند زردی معمولاً علت مستقیم قرمزی اطراف چشم محسوب نمی‌شود، اما در نوزادانی که دچار مشکلات کبدی، عفونت‌های سیستمیک یا برخی بیماری‌های متابولیک هستند، التهاب بافت اطراف چشم می‌تواند به موازات زردی پدیدار شود. در چنین شرایطی انجام آزمایش زردی نوزاد (بیلی‌روبین توتال و مستقیم) کمک می‌کند تا شدت مشکل مشخص شود و اقدامات درمانی مناسب انجام گردد.

روش‌های تشخیص قرمزی دور چشم نوزاد

تشخیص دقیق علت قرمزی دور چشم نوزاد، کلید انتخاب روش درمانی مناسب و پیشگیری از عوارض جدی است. رویکرد تشخیصی معمولاً شامل معاینه فیزیکی دقیق، اخذ شرح حال کامل، و در صورت لزوم، انجام آزمایشات تکمیلی است.

۱. معاینه بالینی و شرح حال

• شرح حال: پزشک یا متخصص سلامت، جزئیات دقیقی از زمان شروع علائم، شدت قرمزی، وجود ترشحات (نوع، رنگ، قوام)، علائم همراه (تب، آبریزش بینی، بثورات پوستی، تغییر در رفتار نوزاد)، سابقه پزشکی نوزاد و مادر (به خصوص عفونت‌های مادر در دوران بارداری یا زایمان)، سابقه آلرژی در خانواده، و هرگونه داروی مصرفی را جویا می‌شود.
• معاینه فیزیکی:
  • معاینه چشمی: این معاینه توسط پزشک، شامل بررسی دقیق پلک‌ها، مژه‌ها، ملتحمه، قرنیه، و سفیدی چشم است. در صورت لزوم، از ابزارهای تخصصی‌تر استفاده می‌شود.
  • افتالموسکوپ (Ophthalmoscope): برای بررسی ساختارهای داخلی چشم مانند شبکیه و عصب بینایی، و رد کردن ضایعات احتمالی در این نواحی.
  • اسلیت لمپ (Slit Lamp): یک میکروسکوپ ویژه که امکان مشاهده جزئیات دقیق‌تر سطح چشم، پلک‌ها، قرنیه، و اتاق قدامی را فراهم می‌کند. این ابزار برای تشخیص خراش‌های قرنیه، التهاب ملتحمه، یا مشکلات پلک بسیار مفید است.
  • بررسی مجاری اشکی: پزشک ممکن است سعی کند مجاری اشکی را با فشار ملایم ماساژ دهد تا خروج مایع را مشاهده کند و انسداد احتمالی را بررسی نماید.
  • معاینه کلی نوزاد: برای شناسایی علائم بیماری‌های سیستمیک همراه، مانند بررسی غدد لنفاوی، پوست، و وضعیت عمومی نوزاد.

۲. آزمایشات تشخیصی

در مواردی که علت قرمزی مشخص نیست یا مشکوک به عفونت‌های خاصی هستیم، آزمایشات تکمیلی تجویز می‌شود:

• کشت ترشحات چشمی (Eye Discharge Culture): اگر ترشحات چشمی وجود دارد (به خصوص ترشحات چرکی)، نمونه‌برداری از ترشحات و ارسال آن به آزمایشگاه برای شناسایی نوع باکتری یا قارچ عامل عفونت و تعیین حساسیت آن به آنتی‌بیوتیک‌ها بسیار مهم است. این آزمایش به خصوص در موارد مشکوک به کونژنکتیویت باکتریایی، مانند کلامیدیا یا گونوکوک، حیاتی است.
• تست فلوروسئین (Fluorescein Stain Test): در صورت شک به خراش یا زخم قرنیه، یا برای بررسی انسداد در مجاری اشکی، از قطره چشمی حاوی فلوروسئین (یک رنگ سبز روشن) استفاده می‌شود. سپس چشم با نور آبی (Wood’s Lamp) معاینه می‌شود. خراش‌ها یا نقص‌های اپیتلیوم قرنیه، رنگ سبز را به خود گرفته و قابل مشاهده می‌شوند. در مورد انسداد مجرای اشکی، اگر فلوروسئین به داخل بینی نریزد، نشان‌دهنده انسداد است.
• آزمایش خون:
  • شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC): برای بررسی نشانه‌های عفونت (مانند افزایش گلبول‌های سفید) یا التهاب.
  • آزمایشات التهابی (مانند CRP یا ESR): برای ارزیابی میزان التهاب در بدن، که در بیماری‌هایی مانند کاوازاکی مفید است.
  • آزمایشات اختصاصی: در صورت شک به بیماری‌های خاص مانند بیماری کاوازاکی، تست‌های سرولوژیک برای شناسایی عوامل عفونی یا نشانگرهای التهابی خاص ممکن است انجام شود.
• معاینه قرنیه با لامپ شکاف (Slit Lamp Examination): این معاینه توسط چشم‌پزشک، جزئیات قرنیه را نشان می‌دهد و می‌تواند التهاب، زخم، یا حضور اجسام خارجی را مشخص کند.
• کلونوسکوپی (Dacryocystography): در موارد نادر که انسداد مجرای اشکی مزمن و شدید است و روش‌های دیگر درمانی مؤثر نبوده‌اند، ممکن است از تزریق ماده حاجب به داخل مجرای اشکی و گرفتن عکس با اشعه ایکس (رادیوگرافی) برای تصویربرداری دقیق از وضعیت انسداد استفاده شود، هرچند این روش در نوزادان کمتر رایج است.

درمان

درمان قرمزی دور چشم نوزاد به طور کامل به علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. رویکرد درمانی باید جامع بوده و شامل درمان دارویی، در صورت لزوم درمان غیردارویی، و در موارد پایدار، درمان جراحی باشد.

۱. درمان دارویی

• درمان عفونت‌های باکتریایی:
  • کونژنکتیویت باکتریایی: درمان استاندارد شامل قطره‌های چشمی آنتی‌بیوتیک مانند اریترومایسین (Erythromycin)، توبرامایسین (Tobramycin)، یا سیپروفلوکساسین (Ciprofloxacin) است. در موارد شدید یا عفونت‌های خاص مانند کلامیدیا، ممکن است علاوه بر قطره چشمی، آنتی‌بیوتیک خوراکی (مانند اریترومایسین استیلات) نیز تجویز شود. پمادهای چشمی آنتی‌بیوتیک نیز می‌توانند مؤثر باشند، به خصوص برای جلوگیری از چسبندگی پلک‌ها در هنگام خواب.
  • بلفاریت ناشی از باکتری: تمیز کردن منظم لبه پلک‌ها با محلول‌های ملایم (مانند محلول رقیق شده شامپو بچه یا محلول نمکی استریل) و استفاده از پمادهای آنتی‌بیوتیک موضعی.
  • سلولیت پری‌اربیال: نیاز به آنتی‌بیوتیک خوراکی یا در موارد شدید، وریدی دارد.
• درمان عفونت‌های ویروسی:
  • کونژنکتیویت ویروسی (غیر از هرپس): معمولاً درمان حمایتی شامل تمیز کردن چشم، استفاده از قطره‌های اشک مصنوعی (برای کاهش خشکی و تحریک)، و کمپرس سرد برای کاهش التهاب است. بیشتر موارد خود به خود بهبود می‌یابند.
  • کونژنکتیویت هرپتیک: این وضعیت جدی نیازمند درمان فوری با قطره‌های چشمی ضدویروس قوی مانند تری‌فلوریدین (Trifluridine) یا ویدارابین (Vidarabine) است. در موارد شدیدتر، ممکن است نیاز به درمان ضدویروس سیستمیک (مانند آسیکلوویر) باشد.
• درمان آلرژی:
  • آنتی‌هیستامین‌های موضعی: قطره‌های چشمی حاوی آنتی‌هیستامین (مانند اولوپاتادین – Olopatadine) یا آنتی‌هیستامین/ماست سل استابلایزر (مانند کتوتیفن – Ketotifen) می‌توانند خارش و قرمزی را کاهش دهند.
  • کمپرس سرد: گذاشتن کمپرس سرد روی چشم‌ها به کاهش تورم و تسکین خارش کمک می‌کند.
  • اجتناب از عامل آلرژی‌زا: شناسایی و حذف عامل آلرژی‌زا از محیط نوزاد (مانند گرد و غبار، موی حیوانات) اولین گام در کنترل آلرژی است.
  • کورتیکواستروئیدهای موضعی: در موارد شدید و با تجویز چشم‌پزشک، قطره‌های کورتیکواستروئید ممکن است برای مدت کوتاه استفاده شوند، اما به دلیل عوارض جانبی بالقوه (مانند افزایش فشار داخل چشم، آب مروارید، یا تشدید عفونت‌های ویروسی) با احتیاط فراوان تجویز می‌شوند.
• درمان انسداد مجرای اشکی:
  • ماساژ مجرای اشکی: روزانه ۲ تا ۴ بار، با فشار ملایم انگشت شست بر روی کیسه اشکی (ناحیه داخلی گوشه چشم، بین چشم و بینی)، ماساژ به سمت پایین و داخل انجام می‌شود. این کار به فشار دادن غشای مسدود کننده کمک کرده و اشک را به تخلیه ترغیب می‌کند.
  • پاکسازی چشم: تمیز کردن ترشحات و اشک با استفاده از پنبه مرطوب با محلول نمکی استریل.
  • قطره‌های آنتی‌بیوتیک: در صورت وجود عفونت ثانویه یا التهاب، ممکن است قطره‌های آنتی‌بیوتیک موقت تجویز شوند.
• درمان مشکلات پوستی (درماتیت):
  • مرطوب‌کننده‌ها: استفاده از کرم‌ها و پمادهای مرطوب‌کننده قوی و بدون عطر برای حفظ رطوبت پوست.
  • کورتیکواستروئیدهای موضعی: در موارد التهاب و قرمزی شدید، پمادهای کورتیکواستروئید ضعیف (مانند هیدروکورتیزون ۱%) ممکن است با تجویز پزشک برای مدت کوتاه استفاده شوند.

۲. درمان غیر دارویی

• کمپرس گرم یا سرد:
  • کمپرس گرم: برای کمک به باز شدن منافذ چربی در بلفاریت، یا برای تسکین درد و التهاب در موارد غیرعفونی، کمپرس گرم (پارچه‌ای تمیز که در آب گرم خیسانده و آب اضافی آن گرفته شده) به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه، چندین بار در روز، مفید است.
  • کمپرس سرد: برای کاهش تورم و خارش در آلرژی یا التهابات، کمپرس سرد (مانند کیسه یخ پیچیده شده در پارچه) می‌تواند مؤثر باشد.
• پاکسازی منظم: حفظ بهداشت چشم با پاک کردن ترشحات و پوستکه‌ها با استفاده از پنبه یا پارچه نرم و تمیز که با آب جوشیده سرد شده یا محلول نمکی استریل مرطوب شده است. این کار باید با دقت و از سمت گوشه داخلی چشم به سمت خارج انجام شود و برای هر چشم از پنبه جداگانه استفاده گردد.
• تغذیه مناسب: اطمینان از دریافت کافی مواد مغذی از طریق شیر مادر یا شیر خشک، که به تقویت سیستم ایمنی نوزاد کمک می‌کند.

۳. درمان جراحی

• پروب مجرای اشکی (Probing of Nasolacrimal Duct): اگر انسداد مجرای اشکی پس از ۱۲ تا ۱۸ ماهگی همچنان باقی بماند و با ماساژ بهبود نیابد، ممکن است نیاز به جراحی کوچکی برای باز کردن مجرا با استفاده از ابزاری به نام پروب باشد. این روش معمولاً سرپایی و تحت آرام‌بخشی انجام می‌شود.
• بالن آنژیوپلاستی (Balloon Dacryoplasty): در برخی موارد، به جای پروب، از یک بالون کوچک برای گشاد کردن مجرای اشکی استفاده می‌شود.
• سیلاندولاسیون (Silicone Intubation): قرار دادن یک لوله سیلیکونی نازک در مجرای اشکی برای مدتی، تا از بسته شدن مجدد آن جلوگیری شود.

پیشگیری

پیشگیری از قرمزی دور چشم نوزاد، بخشی جدایی‌ناپذیر از مراقبت‌های بهداشتی است و بر رعایت بهداشت فردی، محیطی، و انجام معاینات منظم تمرکز دارد.

• رعایت بهداشت فردی:
  • شستشوی منظم دست‌ها: تمامی افرادی که با نوزاد در تماس هستند (والدین، مراقبان، بازدیدکنندگان) باید قبل و بعد از تماس با نوزاد، به خصوص قبل از دست زدن به صورت و چشم‌های او، دست‌های خود را به طور کامل با آب و صابون بشویند.
  • اجتناب از لمس چشم نوزاد: تلاش کنید تا حد امکان از لمس کردن یا مالیدن چشم‌های نوزاد خودداری کنید.
  • حفظ بهداشت وسایل نوزاد: اطمینان حاصل کنید که حوله‌ها، روبالشی‌ها، و لباس‌های نوزاد تمیز هستند و به طور منظم شسته می‌شوند.
• مدیریت محیطی:
  • کاهش تماس با عوامل آلرژی‌زا: اگر نوزاد یا اعضای خانواده سابقه آلرژی دارند، سعی کنید عوامل آلرژی‌زا رایج مانند گرد و غبار، موی حیوانات خانگی، یا دود سیگار را از محیط زندگی نوزاد حذف کنید.
  • تهویه مناسب محیط: اطمینان از جریان هوای تازه و تمیز در اتاق نوزاد.
  • اجتناب از تماس با افراد بیمار: اگر کسی در اطراف نوزاد علائم سرماخوردگی، آنفولانزا، یا عفونت چشمی دارد، تا حد امکان تماس او با نوزاد محدود شود.
• مراقبت‌های دوران بارداری و زایمان:
  • درمان عفونت مادر: درمان عفونت‌های فعال مادر، به خصوص عفونت‌های مقاربتی مانند کلامیدیا و گونوکوک، قبل یا حین بارداری برای پیشگیری از انتقال به نوزاد در حین زایمان ضروری است.
  • استفاده از قطره‌های آنتی‌بیوتیک پس از تولد: در بسیاری از کشورها، بلافاصله پس از تولد، قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک در چشم نوزادان ریخته می‌شود تا از کونژنکتیویت ناشی از عفونت‌های مادرزادی (به خصوص گونوکوک) جلوگیری شود.
• آموزش والدین:
  • آموزش ماساژ مجرای اشکی: آشنایی والدین با روش صحیح ماساژ مجرای اشکی برای درمان انسداد مادرزادی.
  • شناخت علائم هشدار دهنده: آگاهی والدین از علائم نگران‌کننده‌ای که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند، مانند قرمزی شدید، تورم پلک‌ها، ترشحات چرکی زیاد، حساسیت به نور، کاهش بینایی، یا تب همراه با قرمزی چشم.
• معاینات منظم پزشکی:
  • مراجعات دوره‌ای نوزاد: اطمینان از انجام واکسیناسیون‌ها و معاینات منظم سلامت نوزاد که توسط پزشک اطفال انجام می‌شود. در این معاینات، وضعیت عمومی سلامت نوزاد از جمله سلامت چشم‌ها نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.
  • مراجعه به چشم‌پزشک: در صورت وجود هرگونه نگرانی یا تکرار علائم قرمزی چشم، مراجعه به چشم‌پزشک کودکان یا متخصص چشم ضروری است.

مدیریت همزمان قرمزی چشم و زردی

چنانچه سطح بیلی‌روبین خون نوزاد بالا باشد، روش درمانی استاندارد استفاده از فتوتراپی تحت نظر پزشک است. در بسیاری از موارد، والدین می‌توانند با هماهنگی پزشک و مراکز معتبر، از خدمات اجاره دستگاه زردی نوزاد استفاده کنند تا درمان در منزل و با شرایط کنترل‌شده انجام شود. این روش افزون بر کاهش نیاز به بستری شدن طولانی‌مدت، امکان مراقبت و پایش همزمان علائم چشمی و عمومی را فراهم کرده و استرس نوزاد و خانواده را به حداقل می‌رساند.

بیماری‌های نادر و مهم

گرچه بیشتر موارد قرمزی دور چشم در نوزادان خوش‌خیم و قابل درمان هستند، اما برخی بیماری‌ های نادر نیز ممکن است با این علامت همراه باشند که نیازمند توجه ویژه و تشخیص زودهنگام هستند.

• تبخال چشمی (Herpes Simplex Keratitis): عفونت با ویروس هرپس سیمپلکس می‌تواند منجر به التهاب شدید قرنیه (کراتیت) و بافت‌های اطراف چشم شود. علائم آن شامل قرمزی شدید، درد، حساسیت به نور، اشک‌ریزش، و گاهی تاول‌های کوچک روی پلک یا پوست اطراف چشم است. این بیماری یک اورژانس چشمی محسوب می‌شود زیرا می‌تواند به سرعت باعث آسیب دائمی قرنیه و حتی نابینایی شود. درمان آن شامل داروهای ضدویروس قوی است.
• بیماری کاوازاکی (Kawasaki Disease): همانطور که پیشتر ذکر شد، این بیماری التهابی سیستمیک عروقی، اغلب با کونژنکتیویت دوطرفه غیرچرکی همراه است که به صورت قرمزی چشم خود را نشان می‌دهد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب (با ایمونوگلوبولین و آسپرین) برای جلوگیری از عوارض قلبی جدی مانند آنوریسم عروق کرونر حیاتی است. قرمزی چشم در این بیماری، یکی از معیارهای تشخیصی کلیدی است.
• سندرم‌های ژنتیکی خاص: برخی سندرم‌های ژنتیکی نادر مانند سندرم داون (Down Syndrome) یا سندرم دا کریو-میاوو (DiGeorge Syndrome) ممکن است با ناهنجاری‌های چشمی مانند کاتاراکت (آب مروارید)، مشکلات مجاری اشکی، یا انحراف چشم (استرابیسم) همراه باشند که به طور غیرمستقیم می‌تواند در بروز قرمزی یا التهاب نقش داشته باشد.
• گلوکوم مادرزادی (Congenital Glaucoma): اگرچه علائم اصلی آن شامل اشک‌ریزش، حساسیت به نور، و پلک زدن در نور (فتوفوبیا) است، اما در برخی موارد، التهاب و قرمزی چشم نیز ممکن است مشاهده شود. گلوکوم مادرزادی افزایش فشار داخل چشم است که به عصب بینایی آسیب می‌زند و نیازمند درمان فوری جراحی است.
• اپی‌اسکلریت و اسکلریت: این التهابات، گرچه در بزرگسالان شایع‌ترند، اما در نوزادان نیز ممکن است رخ دهند و با قرمزی موضعی یا گسترده در سفیدی چشم همراه هستند. این شرایط گاهی اوقات با بیماری‌های روماتولوژیک یا خودایمنی مرتبط هستند.

توجه به این بیماری‌های نادر، به ویژه در صورتی که قرمزی چشم با علائم سیستمیک دیگر همراه باشد یا به درمان‌های معمول پاسخ ندهد، بسیار اهمیت دارد. مشاوره با چشم‌پزشک متخصص اطفال در این موارد امری ضروری است.

 

منابع مقاله قرمزی دور چشم نوزاد

1. MomJunction.com
2. American Academy of Ophthalmology (AAO)
3. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران
4. PubMed (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)