زردی یا یرقان چیست و همه چیز درباره آن

زردی چیست؟

هر روز در بدن ما، تعدادی گلبول قرمز می‌میرند و با گلبول‌های جدید جایگزین می‌شوند. کبد این سلول‌های خون قدیمی را حذف می‌کند که طی این فرآیند ماده‌ای به نام بیلی‌ روبین ساخته می‌شود. کبد سالم، بیلی‌روبین را تجزیه می‌کند تا از طریق مدفوع یا ادرار از بدن دفع شود. اما در صورتی که بیلی‌روبین بیش از حد در بدن تجمع پیدا کند فرد علائم و عوارض متعددی را تجربه می‌کند و به زردی مبتلا می‌شود.

پس بطور خلاصه می توان گفت: زردی، که به آن یرقان هم گفته می‌شود به انگلیسی Jaundice نیز گویند، وضعیتی است که در آن پوست، سفیدی چشم‌ها و غشاهای مخاطی (مانند داخل بینی و دهان) به رنگ زرد در می‌آیند.

زردی در اکثر موارد با علائم هشدار دهنده‌ای نظیر این موارد همراه است:

• زرد شدن پوست
• خارش پوست
• ادرار تیره
• مدفوع کم رنگ
• خستگی مفرط و بی‌دلیل
• گیجی
• علائم شبیه آنفولانزا
• احساس درد در شکم

اگر شما هم می‌خواهید با بیماری زردی یا یرقان بیشتر آشنا شوید، تا انتهای این مقاله از نوزاد یار همراه ما باشید.

علائم اصلی یرقان (زردی) چیست؟

اصلی‌ترین علائم زردی که در اکثر بیماران به وضوح قابل مشاهده هستند، زرد شدن پوست و قسمت سفید چشم‌ها است. البته این علائم معمولا با تب، لرز، حالت تهوع، استفراغ، کاهش اشتها و کاهش وزن بی‌دلیل نیز همراه هستند. اما آیا هر تغییری در رنگ ادرار، زبان، چشم و پوست نشانه زردی است؟

1- تغییر رنگ ادرار به نشانه یرقان

افرادی که دچار یرقان هستند، معمولا ادرار پررنگ و تیره‌ای دارند که در برخی موارد حتی ممکن است رنگ آن قهوه‌ای باشد. این تغییر رنگ ادرار ناشی از وجود مقادیر زیاد بیلی‌روبین در ادرار است که رنگ طبیعی ادرار را تغییر می‌دهد.

2- زردی پوست و چشم نشانه یرقان است؟

بله زردی پوست و چشم از نشانه‌های رایج یرقان هستند. در حقیقت، هنگامی که میزان بیلی‌روبین موجود در خون بسیار زیاد شود، این ماده شروع به نشت کردن به بافت‌های اطراف رگ‌های خونی می‌کند. این نشت بیلی‌روبین سبب زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها می‌شود.

3- زردی کف دست و زبان نشانه یرقان است؟

بله در موارد نادر، ممکن است برخی از بیماران مبتلا به یرقان، زرد شدن کف دست‌ها و زبان را تجربه کنند. این زردی می‌تواند تنها برخی نواحی زبان یا کل آن را تحت تاثیر قرار دهد و نیاز به پیگیری فوری و درمان دارد.

4- تب زیاد نشانه زردی است؟

معمولا تب به خودی خود علت بروز یرقان نیست، اما گاهی تب ناشی از بیماری‌ها یا عفونت‌های شدیدی است که در بروز یرقان نقش دارند. بنابراین نباید نسبت به تبی که با علائم دیگری نظیر زردی و ضعف همراه است بی‌اهمیت باشید.

5- زردی چشم و بی‌حسی دست و پا در یرقان

یرقان معمولا با زردی چشم همراه است و بی حسی دست و پا جزو علائم عادی و معمول آن نیست. با این حال اگر همراه با زردی، بی‌حسی دست و پا را هم تجربه کردید احتمالا این علامت ناشی از عفونت، اختلال در عملکرد سیستم عصبی یا اختلال در عصب‌های محیطی است.

علت بیماری یرقان چیست؟

زردی معمولا به دلیل اختلالاتی رخ می‌دهد که یا تولید بیلی‌روبین در بدن را افزایش می‌دهند یا مانع از حذف آن توسط کبد می‌شوند. برخی از دلایل احتمالی زردی عبارتند از:

• عوارض جانبی برخی داروها
• بیماری سنگ صفرا
• مصرف بیش از حد الکل
• سرطان کیسه صفرا یا پانکراس
• سیروز که باعث جایگزینی بافت سالم کبد با بافت اسکار می‌شود
• هپاتیت یا عفونت‌های دیگر کبد
• کم‌خونی همولیتیک

 

آیا بیماری یرقان کشنده است؟

یرقان به خودی خود کشنده نیست و در صورت تشخیص و درمان به موقع، عوارض خاصی ایجاد نمی‌کند. اما باید توجه داشت که یرقان معمولا ناشی از بیماری‌های زمینه‌ای جدی نظیر هپاتیت، سیروز، سرطان و مشکلات صفرا است که می‌توانند خطرناک و مهلک باشند. بنابراین برای جلوگیری از عوارضی مانند نارسایی کبد، عفونت، آسیب‌های جبران‌ناپذیر و مرگ، باید سریعا یرقان و علت زمینه‌ای آن را درمان کنید.

آیا یرقان واگیردار است؟

بیماری زردی عارضه‌ ای واگیردار محسوب نمی‌شود. اما گاهی علل زمینه‌ای آن (همچون عفونت‌هایی نظیر هپاتیت) ممکن است واگیردار باشند. بنابراین برای حفظ سلامتی خودتان بهتر است تا مشخص شدن علت یرقان، هیچ تماسی با خون و مایعات بدن بیمار نداشته باشید.

روش‌های تشخیص بیماری زردی

زمانی که با علائم یرقان به پزشک مراجعه می‌کنید، پزشک ابتدا سوابق پزشکی شما را بررسی می‌کند و درباره شدت و مدت زمان علائم‌تان سوالاتی می‌پرسد. سپس یک معاینه فیزیکی را برای تشخیص یرقان انجام خواهد داد. در طول معاینه، پزشک به دقت ناحیه شکم، پوست، چشم‌ها، دهان و زبان را بررسی می‌کند. بعد از آن برای تعیین علت اصلی یرقان، یک یا چند مورد از آزمایش‌های زیر تجویز می‌شوند:

آزمایش‌های خون و سونوگرافی کبد برای تشخیص یرقان

آزمایش‌های خون که برای تشخیص زردی تجویز می‌شوند انواع مختلفی دارند و به بررسی عوامل مختلفی می‌پردازند از جمله:

• آزمایش بیلی‌روبین که مقدار بیلی‌روبین در خون را بررسی می‌کند. پزشکان بر اساس نتایج حاصل از این آزمایش، می‌توانند بیماری‌های کبدی و صفراوی را تشخیص دهند و در صورت وجود اختلال در عملکرد طبیعی کبد، متوجه آن شوند.
• شمارش کامل خون (CBC) که میزان گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌ها را اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش می‌تواند اطلاعات مهمی در خصوص شدت زردی و علل احتمالی آن (همچون کم‌خونی همولیتیک که باعث تخریب گلبول‌های قرمز می‌شود) در اختیار پزشک قرار دهد.
• آزمایش‌های هپاتیت A، B و C که برای تشخیص انواع عفونت‌های ویروسی کبدی انجام می‌شوند.

گاهی نیز پزشک آزمایش‌های تصویربرداری زیر را برای بررسی دقیق‌تر کبد تجویز می‌کند:

• در صورتی که پزشک به انسداد در کبد مشکوک شود، کبد را با استفاده از روش‌های تصویربرداری مانند CT اسکن، MRI و سونوگرافی بررسی می‌کند. این روش‌ها تصاویر واضحی از ساختار داخلی کبد در اختیار پزشک قرار می‌دهند.

در موارد خاص نیز پزشک کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپی (ERCP) را توصیه می‌کند. این روش ترکیبی از آندوسکوپی و تصویربرداری اشعه ایکس است و اطلاعات ارزشمندی را در خصوص ساختارهای بدن فراهم می‌کند.

درمان یرقان

درمان زردی بسته به سن و علت زمینه‌ای این عارضه می‌تواند متفاوت باشد. پزشکان ابتدا علت یرقان را مشخص می‌کنند سپس یک یا چند مورد از گزینه‌های درمانی زیر را توصیه می‌کنند:

• تغییر در سبک زندگی و رژیم غذایی
• مصرف دارو
• جراحی

درمان زردی در بزرگسالان

برای درمان زردی بزرگسالان، پزشکان ابتدا عامل بروز آن را تشخیص می‌دهند و درمان را بر اساس آن تنظیم می‌کنند. برخی از گزینه‌های درمانی موجود برای زردی بزرگسالان شامل این مواردند:

• مصرف داروهای ضدویروس برای هپاتیت‌های ویروسی
• مصرف دارو و تغییر در سبک زندگی برای کبد چرب و نارسایی کبد
• جراحی برای رفع هر نوع انسداد در مجاری صفراوی
• مصرف دارو یا تزریق خون برای کم‌خونی همولیتیک

درمان زردی در نوزادان

موثرترین روش برای درمان زردی نوزاد، استفاده از دستگاه درمان زردی یا دستگاه فتوتراپی است. برخلاف باور عموم، مهتابی‌های معمولی توان درمان زردی را ندارند. بنابراین بهتر است دستگاه مخصوص زردی نوزاد را از مراکز معتبر اجاره کنید. این دستگاه‌ ها از نوری با طول موج خاص برای تجزیه بیلی‌روبین و دفع راحت‌تر آن استفاده می‌کنند.

The Centers for Disease Control and Prevention (CDC) note that approximately 60% of newborns develop jaundice, and signs appear within 48 hours of birth.

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) اظهار کرده که تقریبا ۶۰٪ از نوزادان به زردی مبتلا می‌شوند و علائم آن‌ها ظرف ۴۸ ساعت پس از تولد ظاهر می‌شود.

منبع: https://www.medicalnewstoday.com/articles/165749

سریع‌ترین روش درمان بیماری یرقان چیست؟

سریع‌ترین روش درمان بیماری یرقان بسته به علت بروز و شدت آن متفاوت است. در نوزادان سریع‌ترین روش درمانی، فتوتراپی و در موارد شدید تعویض خون است. در بزرگسالان نیز سریع‌ترین درمان شامل مصرف دارو و در برخی موارد جراحی است.

درمان خانگی زردی (یرقان)

برخی از بهترین درمان‌های خانگی برای یرقان شامل این مواردند:

• مصرف ماءالشعیر زیرا باعث افزایش ادرار و دفع بیلی‌روبین از این طریق می‌شود.
• مصرف گوجه‌فرنگی زیرا لیکوپن موجود در آن، به دفع سموم از کبد و پاکسازی آن کمک می‌کند.
• در صورتی که علت یرقان انسداد مجاری صفراوی است، مصرف مقداری آب‌لیمو به همراه عسل و آب می‌تواند این وضعیت را درمان کند.

درمان زردی به روش طب سنتی

برای درمان زردی با طب سنتی می‌توانید از روش‌های زیر استفاده کنید:

• دمنوش زنجبیل زیرا به پاکسازی کبد و بهبود عملکرد آن کمک می‌کند.
• دمنوش پونه کوهی زیرا سرشار از ترکیبات سالم و خواص آنتی‌اکسیدان است و به تجزیه بیلی‌ روبین کمک می‌کند.
• استعمال مقداری روغن رزماری مخلوط شده با روغن حامل روی شکم و کبد زیرا برای رفع علائم هپاتیت و سم‌ زدایی کبد موثر است.

(مطالعه بیشتر: درمان زردی نوزاد با طب سنتی و دارو گیاهی را بخوانید)

برای درمان یرقان چه بخوریم؟

برای درمان یرقان، بهتر است مواد غذایی زیر را مصرف کنید:

• غلات کامل
• سبزیجات پخته شده
• میوه‌های تازه
• غذاهای بدون چربی‌های مضر
• غذاهای غنی از پروتئین
• مایعات فراوان

برای زردی چشم چه بخوریم؟

برای رفع زردی چشم نیز مواد غذایی سالمی نظیر سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل را مصرف کنید. پزشکان توصیه می‌کنند که برای بهبودی سریع‌تر از مصرف زیاد از حد غذاهای سرخ شده، شیرینی، نوشابه و گوشت قرمز بپرهیزید.

شایعات نادرست در مورد انتقال زردی به دیگران

یکی از شایعات نادرست درباره انتقال یرقان این است که بسیاری از افراد تصور می‌کنند تمام انواع یرقان مسری هستند. اما واقعیت این است که یرقان تنها زمانی منتقل می‌شود که ناشی از بیماری‌هایی نظیر هپاتیت باشد.

یکی دیگر از شایعات رد شده این است که دست دادن و تماس پوستی باعث انتقال یرقان می‌شود. اما باید بدانیم که یرقان از طریق تماس ساده منتقل نمی‌شود.

آشنایی با عواملی که در انتقال زردی دخیل هستند، به پیشگیری و کنترل موثرتر این عارضه کمک شایانی می‌کند. در ادامه به برخی از مهم‌ترین راه‌هایی اشاره کرده‌ایم که زمینه را برای انتقال علل ویروسی یرقان فراهم می‌کنند:

تماس جنسی و انتقال یرقان

اگر زردی با هپاتیت‌های ویروسی مرتبط باشد، می‌تواند از طریق تماس جنسی (و حتی رابطه دهانی) منتقل شود. بنابراین بهتر است از تماس با مایعات بدن این افراد خودداری کنید یا از لوازم محافظت کننده استفاده کنید.

انتقال یرقان از مادر به جنین

در صورتی که یرقان ناشی از هپاتیت‌های B و C باشد، ممکن است حین بارداری یا زایمان به جنین منتقل شود. در این شرایط پزشکان واکسیناسیون پس از تولد یا تزریق ایمونوگلوبولین را برای کاهش خطر انتقال توصیه می‌کنند.

ابتلا به یرقان از طریق تیغ یا سرنگ مشترک

اگر از تیغ یا سرنگی که به خون افراد مبتلا به هپاتیت‌های ویروسی (نظیر B و C) آلوده است استفاده کنید، احتمال انتقال این بیماری به شما وجود دارد. به همین خاطر بهتر است از استفاده از وسایل شخصی دیگران بپرهیزید.

در پایین تر به سوالاتی که برای شما ممکن است پیش آمده باشد، پاسخ داده است. پس با ما تا انتهای این مقاله همراه باشید:

راهی برای پیشگیری از یرقان وجود دارد؟

در بسیاری از شرایط، می‌توان از بروز یرقان پیشگیری کرد. کافیست با اعمال تغییرات زیر در سبک زندگی، از سلامت کبد خود مراقبت کنید:

• مصرف غذاهای سالم و سرشار از ویتامین‌ها و مواد مغذی
• ورزش منظم برای حفظ عملکرد سالم کبد و تقویت سیستم ایمنی
• محدود کردن مصرف مشروبات الکلی برای جلوگیری از آسیب دیدن کبد
• اجتناب از تماس فیزیکی یا استنشاق مواد شیمیایی مضر
• احتیاط در مصرف داروها با رعایت دوز تجویز شده و پرهیز از خوددرمانی
• پرهیز از مصرف داروهای گیاهی بدون مشورت با پزشک
• دریافت واکسیناسیون‌های لازم خصوصا قبل از سفر به مناطق پرخطر
• رعایت موارد ایمنی در روابط جنسی، مانند استفاده از کاندوم

بیماری‌های کبد می‌توانند منجر به یرقان شوند؟

بله، بسیاری از بیماری‌های کبدی می‌توانند باعث زردی شوند، از جمله:

• هپاتیت‌های ویروسی مانند هپاتیت A، B و C و هپاتیت الکلی
• سیروز کبدی
• سرطان کبد
• انسداد مجرای صفراوی به دلیل سنگ کیسه صفرا یا تومورها، که مانع از جریان یافتن صفرا و بیلی‌روبین به روده‌ها می‌شود.
• سایر بیماری‌های کبدی از جمله بیماری‌های ژنتیکی کبد

هپاتیت می‌تواند منجر به یرقان شود؟

بله هپاتیت که شامل التهاب و آسیب به کبد است، از اصلی‌ترین علل یرقان در نظر گرفته می‌شود. خصوصا هپاتیت‌های A، B و C به شدت روی عملکرد کبد تاثیر می‌گذارند و با تضعیف عملکرد آن، باعث تجمع بیلی‌روبین در بدن و بروز یرقان می‌شوند.

آیا یرقان از طریق سکس منتقل می‌شود؟

یرقان خود نوعی بیماری نیست بلکه یکی از علائمی است که به شما هشدار آسیب به کبد را می‌دهد. با این حال اگر یرقان ناشی از بیماری‌هایی همچون هپاتیت B یا C باشد، ممکن است از طریق رابطه جنسی محافظت نشده منتقل شود.

آیا نوزادی که یرقان دارد آن را به دیگران منتقل می‌کند؟

یرقان نوزادان به علت نابالغ بودن کبد و عدم توانایی آن در پردازش بیلی‌روبین ایجاد می‌شود و معمولا عامل عفونی یا ویروسی ندارد. به همین خاطر نیازی به نگرانی نیست زیرا این نوع یرقان معمولا طبیعی و گذرا است و منتقل نمی‌شود.

آیا فلجی در اثر یرقان درمان دارد؟

در موارد نادر، زردی درمان نشده و شدید در نوزادان می‌تواند باعث بروز کرن ایکتروس (نوعی آسیب مغزی) شود. این وضعیت می‌تواند منجر به فلجی یا مشکلات حرکتی و گفتاری شود. البته عوارض کرن ایکتروس در برخی موارد قابل کنترل و بهبود هستند.

آیا یرقان تب و لرز شدید دارد؟

در اکثر موارد، یرقان خفیف با تب و لرز همراه نیست. اما در شرایطی که یرقان ناشی از عفونت‌های شدید یا بیماری‌های پیشرفته کبدی باشد، ممکن است بیمار علائمی نظیر تب و لرز شدید و ادامه‌دار را تجربه کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

هیچ سطحی از زردی، طبیعی محسوب نمی‌شود. بنابراین مداخله زودهنگام حتی در صورت مشاهده زردی خفیف، می‌تواند مانع از بروز عوارض جدی شود. اگر زردی با موارد زیر همراه بود، فورا به اورژانس مراجعه کنید:

• خواب‌آلودگی ناگهانی و شدید
• حالت تهوع و استفراغ
• اسهال
• تب و لرز
• گیجی
• آسیت (ورم و تجمع مایعات در شکم)

اهمیت رژیم غذایی در بیماری یرقان

یک رژیم غذایی سالم و متعادل، به بهبود عملکرد کبد و رفع مشکلات آن کمک می‌کند. کافیست غذاهای حاوی چربی‌های سالم، میوه و سبزیجات، غلات کامل و مایعات کافی مصرف کنید و از مصرف غذاهای فاقد ارزش غذایی بپرهیزید.

منبع: https://www.healthline.com/health/jaundice-types

سوالات متداول در مورد بیماری زردی یا همان یرقان

1- زردی نوزاد کی مشخص می‌شود؟

زردی نوزادان در همان روزهای ابتدایی تولد ظاهر می‌شود و پوست آن‌ها به علت تجمع بیلی‌روبین و عدم دفع موثر آن، رنگ کاملا زردی پیدا می‌کند. در بزرگسالان نیز زردی با زرد شدن پوست و قسمت سفید چشم‌ها قابل تشخیص است.

2- آیا ظرف آلوده باعث انتقال یرقان می‌شود؟

خود یرقان قابل انتقال نیست، بلکه برخی از عوامل زمینه‌ای آن منتقل می‌شوند. برای مثال در صورتی که از ظرفی که به ویروس هپاتیت A یا E آلوده باشد استفاده کنید، در معرض ابتلا به این ويروس‌ها قرار خواهید داشت.

3- چگونه از یرقان جلوگیری کنیم؟

واکسیناسیون علیه انواع هپاتیت، پرهیز از مصرف الکل، دنبال کردن یک رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم و رعایت بهداشت جنسی، رویکردهای موثری برای جلوگیری از ابتلا به یرقان در بزرگسالان در نظر گرفته می‌شوند.

4- چند روز بعد از یرقان می‌توان بهبود یافت؟

زردی در نوزادان معمولا پس از چند روز تا نهایتا ۲ الی ۳ هفته بهبود می‌یابد. با این حال در بزرگسالان، به علت جدی‌تر بودن علائم و علت زمینه‌ای زردی، این عارضه ممکن است حدود ۴ الی ۶ هفته و حتی بیشتر ادامه داشته باشد.

5- آیا یرقان در نوزادان نیاز به درمان دارد؟

در شرایطی که زردی نوزادان خفیف باشد نیازی به درمان نیست زیرا به خودی خود برطرف می‌شود. اما در شرایطی که زردی شدید باشد به فتوتراپی یا نوردرمانی نیاز است که طی آن نوزاد را زیر لامپ‌های مخصوص قرار می‌دهند. همچنین برای آشنایی با دستگاه زردی نوزاد می توانید مقاله ” درمان زردی نوزاد با دستگاه زردی نوزاد ” را مطالعه نمایید.