سندروم مرگ ناگهانی نوزاد چیست؟ + علل آن

سندرم مرگ ناگهانی نوزاد چیست؟

سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS)شرایطی است که نوزاد بدون وجود هیچ دلیل قطعی فوت می‌کند. این شرایط بیشتر در 1 تا 4 ماهگی کودکان زیر 1 سال رخ می‌دهد. جالب است بدانید این عارضه در پسران بیشتر از دختران دیده می‌شود.

عدم اطلاع از دلیل قطعی این مرگ ناگهانی باعث شده تا پژوهشگران بسیاری در سراسر جهان تصمیم بگیرند بر روی آن تحقیق کنند. در این مطلب از مجله‌ی نوزادیار می‌خواهیم اطلاعات دقیقی در رابطه با سندرم مرگ ناگهانی نوزاد در خواب و یافته‌های تحقیقاتی در اختیار شما قرار دهیم. برای کسب اطلاعات بیشتر با ما همراه شوید.

دلایل سندرم مرگ ناگهانی نوزاد

سندرم مرگ ناگهانی نوزاد تشخیصی است که پزشکی قانونی پس از نیافتن علل اصلی مرگ در نوزاد برای فوت در نظر می‌گیرد.‌ محققان بر این باورند که عوامل افزایش ریسک این اتفاق را می‌توان به سه دسته عوامل زیست محیطی، عوامل محیطی و سطح اجتماعی و فرهنگی تقسیم‌بندی کرد. طبق تحقیقات انجام شده، دعال سندرم مرگ ناگهانی نوزاد به شرح زیر است:

دسته اصلی	علل (عوامل افزایش‌دهنده ریسک SIDS)	روش‌های پیشگیری و کاهش خطر SIDS
۱. عوامل زیست‌محیطی و داخلی نوزاد	نارس بودن و وزن کم نوزاد، سابقه خانوادگی، جهش‌های ژنتیکی (قلبی و عصبی)، اختلال در مسیر سروتونین ساقه مغز.	شیردهی (حداقل تا ۴ ماه)، واکسیناسیون به موقع نوزاد، توجه ویژه به نوزادان با سابقه یا ریسک بالا.
۲. عوامل محیط خواب و فیزیکی	خوابیدن به شکم یا پهلو، گرمای زیاد محیط یا پوشش زیاد، استفاده از پتو و بالش نرم، پوشانده شدن صورت توسط پتو یا پارچه، خفگی در اثر اشیاء در تخت، قرارگیری نوزاد در تخت والدین.	خواباندن نوزاد به پشت، استفاده از تشک سفت و صاف، تخت جداگانه برای نوزاد (در اتاق والدین)، عدم استفاده از پتو و بالش، کنترل دمای محیط (عدم گرم کردن زیاد).
۳. عوامل سبک زندگی و اجتماعی	مصرف الکل و دخانیات (توسط مادر)، قرارگیری در معرض دود سیگار، آلودگی هوا در دوران بارداری، فقر و مشکلات اقتصادی خانواده، سن پایین مادر (زیر ۲۰ سال)، فرزندان متعدد.	ترک کامل الکل و دخانیات (توسط والدین)، عدم خوابیدن با نوزاد در یک تخت، عدم خواب طولانی در مکان‌هایی غیر از تخت (کالسکه/صندلی فنری)، قنداق کردن سبک (فقط در ماه اول) و با رعایت احتیاط.

1- عوامل زیست محیطی سندرم مرگ ناگهانی نوزاد

یک سری عوامل درونی و زیست محیطی وجود دارند که ریسک مرگ ناگهانی را در نوزادان زیر یک سال افزایش می‌دهند. طبق یافته محققان این عوامل عبارتند از:

نارس بودن

تولد نوزاد قبل از 39 هفته یکی از مهم‌ترین عواملی است که ریسک مرگ ناگهانی در دوران نوزادی را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. نوزادانی که تولد زودهنگام را تجربه می‌کنند معمولا به دلیل عدم تکامل کامل سیستم تنفسی و قلب و عروق در معرض مرگ هستند.

وزن کم

اگر وزن نوزاد کمتر از 1500 گرم باشد، خطر SIDS بیش از 5 برابر در همسالان مشابه خواهد بود. یک مطالعه تحقیقاتی نشان داده است که نوزادان زیر 1500 گرم در هر 1000 نفر 16 مرگ ناگهانی را تجربه خواهند کرد.

سابقه خانوادگی

سابقه خانوادگی به عنوان یکی از مهم‌ترین دلایل SIDS در نظر گرفته می‌شود. متخصصان ژنتیک پزشکی بر این باورند اگر یکی از نوزادان در یک خانواده قبل از یک سالگی مرگ ناگهانی را تجربه کند، احتمال بروز مرگ ناگهانی در دیگر نوزادان بیشتر از سایرین خواهد بود.

اختلال در مسیر سرتونین ساقه مغز

مهم‌ترین وظیفه ساقه مغز تنظیم خواب و هموستاتیک است. محققان بر این باورند اختلال در مسیر سرتونین ساقه مغز باعث می‌شود تا حتی در زمان‌های خوابیدن نوزاد نیز مغز دچار بیداری باشد. کمبود اکسیژن داخل محیط رحم در زمان تولد از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند موجب اختلال در مسیر سرتونین ساقه مغز شود.

عوامل ژنتیکی

تحقیقات ژنتیک‌دانان در سراسر جهان نشان داده است که وجود جهش‌ها و واریانت‌ها در ژن‌های مربوط به کانال یونی، ضربان قلب و کنترل‌کننده‌های عصبی می‌تواند ریسک سندرم مرگ ناگهانی نوزاد را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

نوزادانی که در ژن SCN5A جهش دارند، بیشتر از سایر افراد گروه‌های همسال مرگ ناگهانی را تجربه می‌کنند.

“Monogenic hereditary cardiovascular conditions represent an important but small portion of SIDS cases.”

«بیماری‌های قلبی تک‌ژن (ارثیِ مونوژنیک) بخش مهمی از موارد SIDS را تشکیل می‌دهند اما سهم آن‌ها کوچک است.» منبع

از آنجا که مشکلات عصبی و ژنتیکی دیگری نیز می توانند سلامت نوزادان را به خطر بیندازند، توصیه می شود درباره بیماری های مشابه مانند سندرم دراوت در نوزادان: ۵ حقیقت ضروری برای والدین نیز اطلاعات کسب کنید.

2- عوامل محیطی سندرم مرگ ناگهانی نوزاد

عوامل محیطی زیر از مهم‌ترین دلایل SIDS محسوب می‌شوند. برخی از این عوامل محیطی عبارتند از:

گرمای زیاد محیط

بدن نوزاد در اوایل زندگی به دلیل عدم تکامل نمی‌تواند گرمای زیاد را تحمل کند. به همین دلیل بالاتر رفتن دمای اتاق از 29 درجه سانتیگراد می‌تواند خطر مرگ ناگهانی را به طور قابل توجهی افزایش دهد. پوشیدن لباس‌های زیاد برای نوزاد می‌تواند با افزایش این ریسک مرتبط باشد.

آلودگی هوا

تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد، مادرانی که دوران بارداری خود را در شهرهایی با شاخص آلودگی هوای بالا می‌گذارنند بیشتر صاحب فرزندانی با مشکلات تنفسی خواهند داشت. این مشکلات تنفسی گاهی خطر SIDS را چندین برابر می‌کنند.

مصرف سیگار و دخانیات

مصرف سیگار یا دخانیات توسط مادر یا قرارگیری در محیطی که دود دست دوم وجود دارد چه در دوران بارداری چه بعد از تولد نوزاد باعث می‌شود عملکرد ریه نوزاد کاهش یافته و نتواند با تغییرات محیطی خود را تطبیق دهد. نوزادانی که مشکلات ریوی دارند، مرگ ناگهانی را بیشتر تجربه خواهند کرد.

پوشش سر یا صورت در خواب

قرار گرفتن پتو، پارچه سنگین و انواع لباس بر روی صورت نوزاد باعث می‌شود تا تومورگلاسیون مسدود و مسیر تنفسی با اختلال روبه‌رو شود. در این شرایط هوای بازدم دوباره به سمت بینی نوزاد بازگشته و شرایط را برای مرگ ناگهانی فراهم می‌کند.

قرار گرفتن نوزاد در تخت والدین

چنانچه نوزاد در تخت والدین قرار گیرد، ممکن است در اثر تغییر پوزیشن خواب والدین دچار خفتگی شود. این احتمال وجود دارد که در هنگام خواب پتو بر روی صورت نوزاد قرار گرفته یا والدین کودک را زیر دست و پا له کنند. این موضوع زمانی که یکی از والدین مست، ناهوشیار، بسیار خسته و تحت مصرف داروهای اعصاب و روان باشد، بسیار مهم‌تر خواهد شد.

وضعیت خواب نوزاد

بهترین و ایمن‌ترین پوزیشن برای استراحت نوزاد، خوابیدن به پشت است. خوابیدن نوزاد به پهلو یا شکم با مسدود کردن مسیرهای تنفسی، افزایش کربن دی‌اکسید و تنفس بازدمی مجدد موجب SIDS خواهد شد.

خفگی در اثر وجود اشیاء

برخی از نوزادان به دلیل وجود انواع اشیاء و اسباب‌بازی در محیط، وجود تخت‌خواب و بالش نرم،‌ پتوی سنگین و  … خفگی را تجربه می‌کنند. به همین دلیل ضروری است هنگام استراحت نوزاد هیچ نوع وسیله اضافه‌ای در تخت یا گهواره قرار نگیرد.

عوامل اجتماعی

بسیاری از افراد تصور می‌کنند دلیل مرگ ناگهانی در نوزادان زیر یک سال تنها به عوامل محیطی و زیست محیطی مربوط است اما یک سری تحقیقات علمی نشان داده که ماجرا بسیار فراتر از آنچه تصور می‌شود، است.

یک سری تحقیقات نشان داده‌اند فقر و مشکلات اقتصادی خانواده، تحصیلات پایین والدین، سن کمتر از 20 سال مادر، زندگی در خانه‌های کوچک، داشتن چندین فرزند و … می‌تواند ریسک مرگ ناگهانی در دوران نوزادی را افزایش دهد.

ارتباط قنداق کردن یا پیچیدن نوزاد با سندرم مرگ ناگهانی نوزاد

قندان کردن نوزاد می‌تواند تاثیر بسیار زیادی بر خواب راحت او داشته باشد. به همین دلیل بسیاری از متخصصان استفاده از قندان یا کیسه خواب‌های آماده را پیشنهاد می‌کنند‌. البته توجه داشته باشید استفاده از پتو به جای پارچه سبک در هنگام قندان کردن یا بی‌توجهی به دمای محیط می‌تواند با ریسک سندرم مرگ ناگهانی در کودکان زیر یک سال مرتبط باشد.

لازم به ذکر است به هیچ عنوان نباید از ماه اول تولد به بعد نوزاد را قندان کنید، زیرا این شرایط باعث می‌شود تا نوزاد در هنگام غلت زدن بین قنداق گیر کرده و خفه شود. همچنین قرار دادن نوزاد با قندان بر روی دست یا شکم نیز جایز نیست.

روش‌ های کاهش خطر بروز سندرم مرگ ناگهانی در نوزادی

هیچ راهکاری وجود ندارد که به شما تضمین دهد نوزاد هیچ‌گاه مرگ ناگهانی را تجربه نخواهد کرد. با این وجود عمل به راهکارهای زیر باعث می‌شود تا خطر سندرم مرگ ناگهانی در نوزاد به طور قابل توجهی کاهش یابد:

1- خواباندن نوزاد به پشت

همان‌گونه که پیش‌تر نیز اشاره کردیم، خواباندن نوزاد به پشت یکی از ایمن‌ترین راهکارها برای کاهش خطر خفگی در اثر پوزیشن‌های خواب است. هنگامی که نوزاد به پشت می‌خوابد ریسک افزایش گرمای بدن، افزایش کربن دی‌اکسید و افزایش گرمای بدن به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت.

2- نخواباندن نوزاد به پهلو

اگر نوزاد شما کمتر از یک ماه سن دارد، بهتر است از خواباندن آن به پهلو پرهیز کنید. زیرا ممکن است دمر شده و دچار خفتگی شود. این نکته را در نظر داشته باشید که پس از یک ماهگی دیگر نیازی نیست نگران به پهلو خوابیدن نوزاد باشید. چرا که توانایی غلت زدن را خواهد یافت.

3- نخواباندن دوقلوها در یک تخت

اگر نوزادان شما دوقلو یا چندقلو هستند، ضروری است دو تخت یا گهواره مجزا برای آن‌ها تهیه کنید. چرا که قرار گرفتن در یک تخت می‌تواند ریسک آسیب‌پذیری و خفگی آن‌ ها را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

4- عدم مصرف الکل و دخانیات

قبل از تصمیم به بارداری ضروری است مصرف الکل و دخانیات را کنار بگذارید. زیرا این اقدام باعث می‌شود نوزاد شما دچار مشکلات تنفسی و بیماری‌هایی مانند جنین الکلی شود. بنابراین برای جلوگیری از مرگ خودبه‌خودی نوزاد باید این اعمال را ترک کنید.

5- شیردهی به نوزاد

متخصصان بر این باورند تغذیه‌‌ی نوزاد با شیر مادر می‌تواند خطر مرگ ناگهانی را به نصف تقسیم کند. بنابراین ضروری است تا ۴ ماه حداقل به نوزاد خود شیر دهید. توجه داشته باشید که اگر نوزاد شما از پستونک استفاده می‌کند، می‌توانید با شیردوش‌‌های دستی شیر خود را استخراج کرده و در پستونک بریزید و به نوزاد بدهید.

6- انتخاب مکانی مناسب برای شیردهی

بی‌توجهی به پوزیشن و مکان مناسب شیردهی می‌تواند خطر ابتلا به خفتگی در هنگام شیر خوردن را به طور قابل توجهی افزایش دهد. ضروری است در هنگام شیردهی کاملا هوشیار بوده و در مکانی مناسب قرار گیرید.

7- توجه به واکسیناسیون

بی‌توجهی به واکسیناسیون به موقع نوزاد می‌تواند موجب سندرم مرگ ناگهانی نوزاد شود. نوزادانی که به موقع واکسیناسیون شده و خدمات پزشکی دریافت می‌کنند بسیار کمتر در خطر مرگ ناگهانی قرار دارند.

8- عدم گرم کردن زیاد نوزاد

پوشاندن چندین لایه لباس به نوزاد به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود. چنانچه نوزاد علائمی چون تعریق، گریه و رطوبت در موها را نشان داد بهتر است هر چه سریع‌تر نسبت به خنک کردن محیط و دمای بدن وی اقدام کنید.

9- توجه به تشک و ملافه نوزاد

تشک و ملافه انتخاب شده برای نوزاد باید سفت، سبک و صاف باشد. در هنگام خواباندن نوزاد بر روی تشک سعی کنید هیچ وسیله‌ و اسباب‌بازی در اطراف او قرار ندهید.

10- نخوابیدن با نوزاد در یک تخت

یک تخت جداگانه برای نوزاد در نظر بگیرید. بهتر است تخت را در اتاق خود قرار دهید تا بتوانید به صورت منظم به نوزاد سر بزنید. در این شرایط صدای گریه نوزاد در صورت کمک را نیز خواهید شنید.

11- نخواباندن نوزاد در جایی غیر از تخت برای ساعات طولانی

به هیچ عنوان اجازه ندهید نوزاد در جایی غیر از تخت برای مانند کالسکه، کیسه خواب، صندلی فنری، آغوش و … بیشتر از یک ساعت بخوابد. زیرا در این شرایط ممکن است به دلیل تغییر پوزیشن خواب مشکلات تنفسی ایجاد شده و سندرم مرگ ناگهانی در نوزادی رخ دهد.

12- عدم استفاده از پتو و بالش

ایمن‌ترین پوزیشن برای خواب نوزاد به خصوص در ماه‌های اولیه بارداری زمانی است که پتو و بالشی برای آن در نظر گرفته نشود. قرار دادن سر نوزاد بر روی تشک صاف و همچنین استفاده از پارچه و تنظیم دمای محیط زمینه‌ساز یک خواب راحت برای وی خواهد بود.

نتیجه‌ گیری سندرم مرگ ناگهانی نوزاد

در این مطلب به بررسی سندرم مرگ ناگهانی نوزاد اشاره کردیم و گفتیم علل احتمالی این اتفاق چیست. همچنین گفته شد چگونه می‌توان ریسک آن را کاهش داد. اگر به تازگی صاحب فرزند شده‌اید، توجه به نکات گفته شده در این مقاله می‌تواند برای شما بسیار مفید باشد.

منابع مقاله:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3944705/

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sudden-infant-death-syndrome/symptoms-causes/syc-20352800?utm_source=chatgpt.com

https://www.mdpi.com/2075-1729/11/3/184?utm_source=chatgpt.com

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9560035/