علت زردی نوزاد چیست؟ بررسی دقیق و علمی

علت زردی نوزاد چیست؟ (What is the cause of neonatal jaundice)

علت زردی نوزاد معمولا به تجمع بیلی‌ روبین در خون برمی‌گردد، وضعیتی که ناشی از نارس بودن کبد نوزاد است. اگر چه این مشکل در نوزادان نارس شایع‌تر است، اما ممکن است در نوزادانی که سر موعد به دنیا آمده‌اند هم دیده شود. شناخت دلیل زردی نوزاد می‌تواند به والدین کمک کند تا بهتر این عارضه را کنترل و درمان کنند. به همین خاطر در این مطلب از نوزادیار، به بررسی مهم‌ترین دلایلی می‌پردازیم که علت افزایش سطح بیلی‌ روبین در خون نوزاد هستند.

علت زردی گرفتن نوزاد بعد از تولد

بیلی‌روبین رنگدانه‌ای زرد رنگ است که از تجزیه گلبول‌ های قرمز به وجود می‌ آید. زمانی که نوزاد تازه متولد می‌شود، کبد او هنوز به اندازه کافی بالغ نیست تا بتواند بیلی‌روبین را پردازش و دفع کند. در نتیجه، مقادیر زیادی از این ماده در خون او انباشته می‌شود و روی رنگ پوست نوزاد تاثیر می‌گذارد که علت اصلی زردی نوزاد در بدو تولد دقیقا همین می باشد.

علت زردی نوزاد یک ماهه / علت زردی نوزاد در یک ماهگی

زردی نوزاد معمولا تا ۲ هفتگی به طور کامل از بین می‌رود. اما اگر زردی تا ۱ ماه ادامه داشت، احتمالا یک عامل زمینه‌ای جدی در بروز آن دخیل است. برخی از بیماری‌ها یا شرایطی که علت زردی نوزاد در یک ماهگی هستند شامل این مواردند:

• خونریزی داخلی (هموراژی)
• عفونت خون (سپسیس)
• سایر عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی
• ناسازگاری بین گروه خونی مادر و نوزاد
• اختلال در عملکرد کبد
• آترزی صفراوی (وضعیتی که در آن مجاری صفراوی نوزاد مسدود یا دچار زخم می‌شوند)
• کمبود آنزیم‌های خاص
• ناهنجاری در گلبول‌های قرمز نوزاد که باعث تجزیه سریع آن‌ها می‌شود.

علت زردی نوزاد دو ماهه

بروز زردی در دو ماهگی غیرمعمول است و در صورت مشاهده، احتمال وجود یک بیماری کبدی جدی یا عفونت شدید مطرح می‌شود. برخلاف زردی در روزهای ابتدایی که معمولا به خودی خود برطرف می‌شود، این نوع زردی خطرناک است و به پیگیری پزشکی نیاز دارد.

علت زردی طول کشیده نوزاد

در صورتی که زردی بیش از ۲ تا حداکثر ۳ هفته ادامه پیدا کند، زردی طول کشیده محسوب می‌شود. علت این نوع زردی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• عدم شیردهی مناسب
• مشکلات ساختاری در کبد
• عفونت‌های مزمن
• بیماری‌هایی نظیر همولیز (تخریب گلبول‌های قرمز)
• کم کاری تیروئید که با کاهش ترشح میزان کافی هورمون‌های حیاتی، رشد و تکامل طبیعی کبد را مختل می‌کند

علت زردی بالای نوزاد

علاوه بر دلایلی که در بخش‌های بالا ذکر شدند، در صورتی که زردی بسیار شدید و بالاتر از حد معمول باشد، علت زردی نوزاد می‌تواند یکی از این موارد باشد:

• کبودی شدید نوزاد حین زایمان که با تجزیه بیشتر گلبول‌های قرمز خون، باعث افزایش سطح بیلی‌روبین می‌شود.
• بیماری رزوس (Rh) که در آن مادر Rh منفی و نوزاد Rh مثبت دارد و این اختلاف می‌تواند باعث ایجاد پاسخ ایمنی در بدن مادر و آسیب به گلبول‌های قرمز نوزاد شود.
• عفونت دستگاه ادراری (UTI) نوزاد که می‌تواند سیستم متابولیسم بدن (از جمله کبد) را هم درگیر کند.
• سندرم کریگلر نجار که یک بیماری ارثی نادر است و روی آنزیم مسئول پردازش بیلی‌روبین تاثیر می‌گذارد. این بیماری می‌تواند باعث افزایش شدید سطح بیلی‌روبین در خون شود.

علت زردی نوزاد در طب سنتی

در طب سنتی اعتقاد بر این است که علت بروز زردی در نوزادان، غلبه طبع صفراوی (گرم و خشک) است. صفرا یکی از ۴ مزاج‌ اصلی در طب سنتی در نظر گرفته می‌شود.

با این حال بسیاری از کارشناسان طب سنتی نیز دیدگاهی همچون طب مدرن دارند و نارس بودن کبد و دستگاه گوارش نوزادان را دلیل بروز زردی در نوزادان می‌دانند.

علت زردی نوزاد با شیر مادر

زردی ناشی از شیر مادر معمولا در دو نوع مختلف دیده می‌شود که از نظر علل بروز، زمان ظهور علائم و شدت، تفاوت‌هایی با هم دارند. با این حال هر دو نوع زردی به نوعی با فرآیند تغذیه نوزاد با شیر مادر در ارتباط هستند:

زردی ناشی از کم شیری

در حقیقت زردی در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، شایع‌تر از نوزادانی است که با شیر خشک تغذیه می‌شوند. این نوع زردی معمولا در هفته اول زندگی نوزاد بروز می‌کند و زمانی رخ می‌دهد که نوزاد به دلیل ضعف در مکیدن سینه مادر یا تاخیر در ترشح شیر مادر، قادر به دریافت شیر کافی نیست. در نتیجه، دفع بیلی‌روبین از طریق مدفوع و ادرار کاهش پیدا می‌کند و زردی تشدید می‌شود. این زردی ممکن است مدت بیشتری طول بکشد تا برطرف شود.

زردی ناشی از ترکیبات موجود در شیر مادر

در برخی موارد، ترکیبات خاص در شیر مادر، می‌توانند باعث کند شدن عملکرد کبد در تجزیه بیلی‌روبین شوند و زمینه را برای تجمع بیلی‌روبین در بدن فراهم کنند. زردی ناشی از ترکیبات شیر مادر معمولا در هفته اول زندگی نوزاد ظاهر می‌شود و ممکن است تا یک ماه یا حتی بیشتر ادامه پیدا کند.

هر دو نوع زردی اغلب بی‌خطر هستند و با گذشت زمان و عادت کردن نوزاد به روند شیردهی، برطرف می‌شوند‌. بنابراین نباید خودسرانه اقدام به قطع شیردهی به نوزاد کنید.

دلیل زردی بینی نوزاد

زردی معمولا در صورت بیشتر دیده می‌شود، بنابراین طبیعی است که بینی نوزاد هم زرد شود. البته در برخی از نوزادان زردی در ناحیه بینی شدیدتر از سایر نواحی است. این اتفاق به دلیل تجمع بیشتر بیلی‌روبین در پوست بینی رخ می‌دهد.

دلیل زردی لثه نوزاد

لثه معمولا جزو نواحی‌ای نیست که درگیر زردی شود. بنابراین اگر زردی در این ناحیه هم مشاهده شد، ممکن است نشان دهنده افزایش بیش از حد بیلی‌روبین در خون و رسیدن آن به سطحی غیرایمن و نگران کننده باشد که نیاز به بررسی فوری توسط پزشک دارد.

با این حال اگر زردی تنها در لثه نوزاد دیده شود، این اتفاق ممکن است به خاطر شرایط زیر باشد:

• برفک دهان
• رسوب باقیمانده شیر در سقف دهان و لثه‌ها که ظاهر زرد رنگی ایجاد می‌کند و با زردی اشتباه گرفته می‌شود.

دلیل زردی پوست نوزاد

علت اصلی زردی پوست نوزاد به خاطر تجمع زیاد از حد بیلی‌روبین در خون است. این ماده رنگ زردی دارد و زمانی که مقدار آن از حد مجاز فراتر رود، وارد بافت‌های بدن می‌شود و زیر پوست رسوب می‌کند.

از طرف دیگر، پوست نوزادان خیلی نازک و حساس است و به همین دلیل، هرگونه تغییر رنگ به خصوص زردی، خیلی زود روی پوست آن‌ها نمایان می‌شود.

دلیل زردی صورت نوزاد

اولین جایی که زردی ظاهر می‌شود، صورت نوزاد است. به این خاطر که بیلی‌روبین پس از تجمع در خون، به بافت‌های بدن نفوذ می‌کند و این اتفاق بیشتر در قسمت‌های بالایی بدن می‌افتد.

زردی‌ای که تنها در صورت دیده می‌شود، معمولا بی‌خطر است. با این حال در برخی موارد زردی ممکن است به سینه، شکم، بازوها و پاهای نوزاد نیز گسترش یابد که نشان دهنده شدت بالاتری از زردی است.

علت بالا و پایین شدن زردی نوزاد

معمولا در هفته‌های اول پس از تولد، نوسان سطح زردی در نوزادان یک امر طبیعی است و ممکن است زردی یک روز کاهش یابد و روز دیگر افزایش پیدا کند.

این تغییرات معمولا به دلایلی نظیر تغییر در تغذیه مادر، میزان شیر خوردن نوزاد، یا عملکرد ناپایدار کبد رخ می‌دهند.

انواع زردی نوزاد

زردی نوزاد معمولا انواع مختلفی دارد که هر کدام به دلایل متفاوتی رخ می‌دهند و شدت آن‌ها نیز ممکن است با هم متفاوت باشد. در ادامه به برخی از رایج‌ترین انواع زردی در نوزادان اشاره کرده‌ایم:

1- زردی فیزیولوژیک

زردی فیزیولوژیک شایع‌ترین نوع زردی است که علت آن نابالغ بودن کبد است و معمولا علت زمینه‌ای نگران کننده‌ای ندارد. این نوع زردی در روز دوم یا سوم تولد شروع می‌شود، روز چهارم یا پنجم به اوج خود می‌رسد و سپس در عرض ۱ الی ۲ هفته کاملا بهبود می‌یابد.

2- زردی پاتولوژیک

ظهور علائم زردی پاتولوژیک نهایتا ۲۴ ساعت پس از تولد رخ می‌دهد. در این نوع زردی، بیلی‌روبین سطح بسیار بالایی دارد و اغلب یک مشکل زمینه‌ای جدی همچون مشکلات کبدی، تیروئید یا غیره در بروز آن دخیل است. این نوع زردی اغلب با علائم دیگری نظیر بی‌قراری نوزاد همراه است و به درمان نیاز دارد.

3- زردی ناشی از شیر مادر

زردی ناشی از شیر مادر معمولا به دو دلیل رخ می‌دهد. دلیل اول عدم دریافت شیر کافی توسط نوزاد است. دلیل دوم، وجود برخی از ترکیبات خاص در شیر است که روی تجزیه بیلی‌روبین تاثیر می‌گذارند. خوشبختانه هر دو نوع این زردی‌ها معمولا بی‌خطر و موقت هستند.