چرا نوزاد چشم هایش را می مالد؟ علت ها، زمان مراجعه به پزشک و راه های پیشگیری

اگر تا به حال دیده اید که نوزادتان مدام چشم هایش را با دست یا مشت می مالد، احتمالا این سوال برایتان پیش آمده که آیا این رفتار طبیعی است یا نشانه یک مشکل چشمی؟ در بیشتر مواقع مالیدن چشم در نوزادان کاملا طبیعی است و جای نگرانی ندارد، اما گاهی نیز می تواند نشانه حساسیت، عفونت، خشکی چشم یا حتی وجود جسم خارجی در چشم باشد.

تشخیص علت اینکه نوزاد چشمایش را ماساژ می دهد اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی مشکلات چشمی در صورت درمان نشدن ممکن است روی بینایی کودک تاثیر بگذارند. در این مقاله از مجموعه خدمات درمانی نوزادیار بررسی می کنیم چرا نوزاد چشم هایش را می مالد، چه زمانی این رفتار طبیعی است، چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید و چگونه می توان از تکرار آن جلوگیری کرد.

 

آیا مالیدن چشم در نوزاد طبیعی است؟

بله. بیشتر نوزادان در ماه های اول زندگی بارها چشم های خود را لمس یا مالش می دهند. این رفتار معمولا بخشی از روند طبیعی رشد و شناخت بدن است و همیشه به معنای وجود بیماری نیست.

از آنجا که نوزاد هنوز نمی تواند احساسات و ناراحتی خود را بیان کند، ممکن است برای نشان دادن خستگی، خواب آلودگی یا حتی کنجکاوی نسبت به صورت خود، دست هایش را به سمت چشم ها ببرد.

اگر این رفتار گاه به گاه اتفاق می افتد و همراه با علائمی مانند قرمزی، ترشح، تورم یا بی قراری نیست، معمولا جای نگرانی وجود ندارد.

 

مهم ترین علت های مالیدن چشم در نوزاد

 

1. خواب آلودگی

یکی از شایع ترین علت های مالیدن چشم، خواب آلودگی است.

وقتی نوزاد خسته می شود، به طور ناخودآگاه چشم هایش را می مالد تا احساس خواب را کاهش دهد. این رفتار معمولا همراه با علائم زیر دیده می شود:

• خمیازه کشیدن
• کاهش فعالیت
• نگاه کردن به یک نقطه
• بی قراری
• چسبیدن به والدین

اگر بعد از خوابیدن، این رفتار متوقف شود، جای نگرانی وجود ندارد.

 

2. خستگی چشم

نور زیاد، نگاه کردن طولانی به محیط اطراف یا تحریک بینایی ممکن است باعث خستگی چشم شود.

هرچند نوزادان زمان زیادی به صفحه نمایش نگاه نمی کنند، اما قرار گرفتن در محیط های بسیار روشن نیز می تواند باعث تحریک چشم شود.

 

3. ورود جسم خارجی

گاهی اوقات یک مژه، گرد و غبار یا پرز لباس وارد چشم نوزاد می شود.

در این شرایط ممکن است نوزاد:

• چشم را محکم بمالد.
• پلک بزند.
• اشک ریزی داشته باشد.
• یک چشم را بیشتر ببندد.

اگر جسم خارجی به راحتی خارج نشد، نباید با دست یا دستمال آن را بیرون بیاورید و بهتر است توسط پزشک معاینه شود.

 

4. خشکی چشم

اگرچه خشکی چشم در بزرگسالان شایع تر است، اما در برخی نوزادان نیز ممکن است رخ دهد.

هوای خشک، باد مستقیم کولر یا بخاری و کاهش رطوبت محیط می توانند باعث خشکی سطح چشم شوند.

علائم شامل موارد زیر است:

• مالیدن مکرر چشم
• اشک ریزی
• پلک زدن زیاد
• بی قراری

 

5. آلرژی

آلرژی نیز می تواند باعث خارش شدید چشم شود.

در این شرایط معمولا علائم زیر دیده می شود:

• قرمزی چشم
• اشک ریزی
• خارش
• عطسه
• آبریزش بینی

اگر این علائم در فصل خاصی یا بعد از تماس با حیوانات خانگی ایجاد شوند، احتمال آلرژی بیشتر است.

 

6. عفونت چشم

گاهی مالیدن چشم نشانه عفونت باکتریایی یا ویروسی است.

علائم هشدار دهنده شامل:

• ترشح زرد یا سبز
• چسبیدن پلک ها
• قرمزی شدید
• تورم پلک
• تب و زردی نوزاد

در این شرایط مراجعه به پزشک ضروری است.

 

7. انسداد مجرای اشکی

انسداد مجرای اشکی یکی از مشکلات نسبتا شایع در نوزادان است.

اشک به جای تخلیه طبیعی، داخل چشم جمع می شود و ممکن است باعث شود کودک چشم خود را مرتب لمس کند.

علائم عبارتند از:

• اشک ریزی دائمی
• ترشحات چسبناک
• مرطوب بودن همیشگی چشم

در بسیاری از نوزادان این مشکل تا یک سالگی خود به خود برطرف می شود.

 

8. رویش دندان

شاید عجیب به نظر برسد، اما برخی نوزادان هنگام دندان درآوردن نیز چشم هایشان را می مالند.

اعصاب صورت با یکدیگر ارتباط دارند و گاهی ناراحتی ناشی از لثه باعث لمس چشم یا گوش می شود.

اگر همراه با آب دهان زیاد و جویدن اشیا باشد، احتمال دندان درآوردن بیشتر است.

 

9. کنجکاوی و رشد مهارت های حرکتی

در ماه های ابتدایی زندگی، نوزاد در حال کشف اعضای بدن خود است.

گاهی فقط برای شناخت صورت و چشم هایش، آنها را لمس می کند.

این رفتار بخشی طبیعی از رشد محسوب می شود.

 

آیا مالیدن زیاد چشم خطرناک است؟

 

اگر این رفتار به دفعات زیاد تکرار شود، ممکن است مشکلاتی ایجاد کند، از جمله:

• تحریک پوست اطراف چشم
• ایجاد خراش روی قرنیه
• انتقال میکروب از دست به چشم
• افزایش احتمال عفونت

به همین دلیل بهتر است علت اصلی پیدا و برطرف شود.

 

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بهتر است کودک توسط پزشک معاینه شود:

• قرمزی شدید چشم
• ترشح چرکی
• تورم پلک
• تب
• حساسیت شدید به نور
• باز نکردن چشم
• اشک ریزی مداوم
• ادامه یافتن علائم بیش از دو روز
• ورود جسم خارجی که خارج نمی شود
• آسیب دیدگی چشم

 

چطوری از مالیدن چشم توسط نوزاد جلوگیری کنیم؟

 

1- خواب کافی

برنامه خواب منظم باعث کاهش خستگی و مالیدن چشم می شود.

2- کوتاه نگه داشتن ناخن ها

ناخن های بلند ممکن است هنگام مالیدن چشم باعث ایجاد خراش روی قرنیه شوند.

3- شستن مرتب دست ها

دست های نوزاد مرتب با اسباب بازی، لباس و سطوح مختلف تماس دارند.

تمیز نگه داشتن دست ها احتمال انتقال آلودگی به چشم را کاهش می دهد.

4- مرطوب نگه داشتن هوای اتاق

استفاده از دستگاه بخور سرد در هوای خشک می تواند به کاهش خشکی چشم کمک کند.

5- دور نگه داشتن محرک های آلرژی

گرد و غبار، دود سیگار، عطرهای تند و موی حیوانات خانگی می توانند باعث تحریک چشم شوند.

5- جلوگیری از نور شدید

نور مستقیم خورشید یا چراغ های بسیار پرنور ممکن است چشم نوزاد را اذیت کنند.

 

آیا مالیدن چشم باعث آسیب بینایی می شود؟

در اغلب موارد خیر.

اما اگر کودک به صورت مداوم و با شدت زیاد چشم خود را بمالد، ممکن است سطح قرنیه آسیب ببیند یا التهاب ایجاد شود.

در چنین شرایطی باید علت اصلی درمان شود.

 

اشتباهات رایج والدین

برخی اقدامات می توانند وضعیت را بدتر کنند، مانند:

• مالیدن چشم کودک با دست آلوده
• استفاده خودسرانه از قطره چشم
• خارج کردن جسم خارجی با گوش پاک کن
• شستن چشم با مواد گیاهی
• نادیده گرفتن ترشح چرکی

 

آیا ماساژ چشم نوزاد مفید است؟

اگر علت مشکل انسداد مجرای اشکی باشد، پزشک ممکن است ماساژ مخصوص را آموزش دهد.

اما انجام هر نوع ماساژ بدون تشخیص پزشک توصیه نمی شود.

 

سوالات متداول

1- آیا مالیدن چشم همیشه نشانه خواب آلودگی است؟

خیر. خواب آلودگی شایع ترین علت است، اما آلرژی، عفونت، خشکی چشم یا جسم خارجی نیز می توانند باعث این رفتار شوند.

2- اگر فقط یک چشم را بمالد چه؟

احتمال وجود جسم خارجی، انسداد مجرای اشکی یا تحریک همان چشم بیشتر است.

3- آیا اشک ریزی همراه با مالیدن چشم طبیعی است؟

گاهی بله، اما اگر اشک ریزی دائمی یا همراه با ترشح باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.

4- آیا استفاده از قطره اشک مصنوعی برای نوزاد مجاز است؟

فقط در صورتی که پزشک آن را تجویز کرده باشد.

5- آیا مالیدن چشم باعث تنبلی چشم می شود؟

خیر، اما اگر علت زمینه ای درمان نشود، برخی بیماری های چشمی ممکن است روی رشد بینایی تاثیر بگذارند.

 

جمع بندی

مالیدن چشم در نوزاد معمولا بخشی طبیعی از رشد است و اغلب به دلیل خواب آلودگی، خستگی یا کنجکاوی رخ می دهد. با این حال، اگر این رفتار همراه با قرمزی، ترشح، تورم، درد یا اشک ریزی مداوم باشد، بهتر است هرچه زودتر با پزشک مشورت کنید. رعایت بهداشت دست ها، کوتاه نگه داشتن ناخن ها، خواب کافی و دور نگه داشتن عوامل محرک می تواند تا حد زیادی از تکرار این رفتار جلوگیری کند.